آنها سست‌تر و ناتوان‌تر از اين بودند و اگر نقشه‌هاى جنگى را در يك مجلس محرمانه با آنها در ميان مى‌گذارد بايد در حفظ آن كاملا بكوشند ولى آنها افراد رازدار و سرّ نگهدار و قابل اعتماد و اعتبارى نبودند.

با وجود چنين افرادى انتظار پيروزى سريع بر دشمن، انتظارى است بيجا، و عجب اين كه، اين گونه افراد با اين ضعف‌هاى بى‌شمار هنگامى كه گرفتار ناكامى مى‌شدند به جاى اين كه به اصلاح نقايص خود بپردازند برون افكنى مى‌كردند و مشكلات خود را به گردن امام عليه السّلام مى‌انداختند و اين مشكل عظيم‌ترى بود.

نكته‌ها

١- صلحنامه صفّين‌

هنگامى كه شاميان ستمگر و مكّار با استفاده از برافراشتن قرآنها بر بالاى نيزه‌ها مردم عراق را اغفال كردند و صلح را بر امير مؤمنان على عليه السّلام تحميل نمودند عهدنامه يا پيمان آتش بس، به صورت تنظيم شد:

«هذا ما تقاضى عليه عليّ بن أبي طالب‌ [١] و معاوية بن أبي سفيان‌

[١] در بسيارى از تواريخ آمده است كه كاتبان لشكر على عليه السّلام عنوان امير مؤمنين را در كنار نام آن حضرت نگاشتند ولى «عمرو عاص» و ديگران سخت بر آن اعتراض كردند كه اگر ما شما را امير مؤمنان بدانيم بايد كسانى كه در برابر شما هستند امير فاسقان باشند حتما بايد اين عنوان حذف شود، على عليه السّلام تأمّلى فرمود و به ياد داستان «صلح حديبيه» افتاد و فرمود:

اللّه اكبر در آن روز نيز هنگامى كه عنوان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله را در كنار نام پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله نوشتم فرياد مخالفان برخاست و اصرار بر حذف آن نمودند من حاضر به حذف آن نشدم و پيامبر عليه السّلام براى دفع غائله شخصا آن را محو نمود، اين سخن، «عمرو عاص» را سخت به خشم در آورد كه ما را با كفّار مقايسه مى‌كنى من در اين جلسه نمى‌مانم، امام عليه السّلام فرمود: از خدا مى‌خواهم كه مجلس مرا از وجود مثل تويى پاك كند و مدتى گفتگو درباره نوشتن عنوان امير المؤمنين ادامه يافت بعضى معتقد بودند كه حذف نشود هر چند شمشيرها به خاطر آن كشيده شود ولى سرانجام مصلحت اين ديده شد براى دفع غائله اين عنوان را بردارند (تاريخ طبرى، جلد ٤، صفحه ٣٧ و تواريخ ديگر).