پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٤ - شرح و تفسير افسوس، شما مرد ميدان جهاد نيستيد!

سپس امام عليه السّلام آنان را دعوت به جهاد با آن قوم ستمگر مى‌كند و با پنج وصف منفى آنها را معرفى مى‌فرمايد، مى‌گويد: «آماده شويد براى حركت به سوى قومى كه از حق روى گردانند، آن را نمى‌بينند و به ظلم و جور تشويق شده‌اند (به همين دليل) هرگز از آن باز نمى‌گردند، افرادى كه از كتاب خدا فاصله گرفته و از راه راست منحرف گشته‌اند» (هر چند قرآنها را بر سر نيزه كردند و دم از حاكميت قرآن زدند) (استعدّوا للمسير إلى قوم حيارى عن الحقّ لا يبصرونه. و موزعين‌ [١] بالجور لا يعدلون به، جفاة عن الكتاب، نكب‌ [٢] عن الطّريق).

به اين ترتيب امام عليه السّلام نشان مى‌دهد كه اگر ما مى‌خواهيم با آنها بجنگيم، پنج دليل قاطع دارد كه هر كدام به تنهايى كافى است: آنها از راه راست منحرف شده‌اند، به قرآن مجيد اهميّت نمى‌دهند، ظلم و ستم برنامه اصلى آنهاست و گروهى ناآگاه و سرگردان را كه چشم‌هايشان از ديدن حق ناتوان است به دنبال خود كشيده‌اند.

سپس در آخرين جمله‌هاى اين خطبه امام عليه السّلام زبان به گله مى‌گشايد و آنها را زير تازيانه‌هاى سرزنش و ملامت قرار مى‌دهد شايد بيدار شوند و در كار خود، تجديد نظر كنند مى‌فرمايد:

(افسوس!) «شما ريسمان محكمى نيستيد كه بتوان به آن چنگ زد، و ياوران نيرومندى نيستيد كه بتوان به آنها پناه برد، و بد وسيله‌اى هستيد براى افروختن آتش جنگ» (و آغاز كردن جهاد آزادى بخش با دشمن) (ما أنتم‌

[١] «موزعين» از مادّه «ايزاع» به معنى تشويق و ايجاد عشق و علاقه نسبت به چيزى است و گاه به معنى الهام كردن و توفيق دادن نيز آمده است و در خطبه بالا به همان معنى اوّل است.

[٢] «نكب» جمع «ناكب» از مادّه «نكب» (بر وزن نفى) به معنى منحرف شدن از چيزى است.