پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٣ - نكته قيام «صاحب الزنج» و شورش بردگان

سه درهم مى‌فروخت و در اختيار مردان يا زنان زنجى (سياه پوست) قرار مى‌داد.

مورخ مشهور «مسعودى» در «مروج الذهب» مى‌گويد: «صاحب الزنج» بزرگ و كوچك و مرد و زن را مى‌كشت و اموال و وسايل آنها را مى‌سوزاند و خانه‌هايشان را خراب مى‌كرد و در يك مورد در «بصره» سيصد هزار نفر را به قتل رسانيد و آنها كه از اين كشتار به بيابان‌ها فرار كردند مجبور شدند كه از گوشت حيواناتى همچون سگ و موش و گربه تغذيه كنند و گاه گوشت انسان‌هاى مرده را مى‌خوردند.

او بر بخش عظيمى از عراق و ايران مسلّط شد و قيام و فرمانروايى او بيش از چهارده سال طول كشيد (و اين نشان مى‌دهد كه شورش او يك شورش زودگذر نبود بلكه ريشه در اعماق جامعه آن روز داشت).

كار «صاحب زنج» تا جايى بالا گرفت كه نزديك بود دولت عباسى را بر اندازد ولى سرانجام «ابو احمد» ملقب به «موفق» برادر خليفه عباسى با لشكرى عظيم و وسايل جنگى فراوان به جنگ او برخاست و بعد از نبردى طولانى و خونبار در ماه صفر سال ٢٧٠ هجرى او را كشت و لشكرش پراكنده شدند.

درباره شورش زنگيان و قيام «صاحب زنج» كتاب‌هاى متعددى به رشته تحرير در آمده است و به يقين پديده‌اى نبود كه بتوان آسان از كنارش گذشت زيرا جمع آورى كردن لشكرى كه به گفته بعضى از مورخان هشتصد هزار نفر و به گفته بعضى ديگر سيصد هزار نفر بود در آن عصر و زمان كار آسانى نبود، همچنين برخوردارى از يك حكومت نسبتا طولانى مدت، و اينها همه، نشان مى‌دهد كه اين شورش، ريشه‌هايى قوى در نابسامانى‌هاى جامعه آن روز و