پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢٦ - شرح و تفسير شرايط حاكمان عدل

حق، پرداخته و شش صفت مهم را براى آنها بيان مى‌كند و به اين ترتيب بحثى را كه درباره حكومت الهى در اين خطبه آغاز فرموده است پايان مى‌دهد. و جالب اين كه: با جمله «و قد علمتم» (شما مى‌دانيد) التزام به اين صفات را يك امر عقلى ظاهر و واضح، مى‌شمرد كه هر كس از آن آگاه است و يا حدّاقل، بايد از آن آگاه باشد مى‌فرمايد:

«شما مى‌دانيد آن كس كه بر نواميس، و خونها، و اموال و احكام و امامت مسلمين سلطه پيدا مى‌كند نبايد «بخيل» باشد تا حرص بر جمع آورى اموال براى خود او را مشغول سازد» (و از حق و عدالت باز دارد) (و قد علمتم أنّه لا ينبغي أن يكون الوالي على الفروج و الدّماء و المغانم و الأحكام و إمامة المسلمين البخيل، فتكون في أموالهم نهمته‌ [١]).

در حقيقت اصول زندگى فردى و اجتماعى مردم را اين پنج چيز تشكيل مى‌دهد: ناموس، جان، مال، قوانين و تشكيلات حكومت كه شخصى زمامدار بايد با تدبير و دور انديشى و عدالت و انصاف، حق همه آنها را ادا كند، جان و مال و ناموس مردم در امان باشد، احكام و قوانين اجرا شود و امامت و پيشوايى خلق، به دست صالحان در تمام رده‌ها سپرده شود.

اگر پيشواى مردم «بخيل» باشد تمام همّت و شهوتش گرد آورى اموال است و همه چيز را براى رسيدن به اين هدف زير پا مى‌گذارد، نه امنيّتى باقى مى‌ماند و نه قانونى محترم شمرده مى‌شود.

در بيان دوّمين وصف مى‌فرمايد: «و نبايد جاهل و نادان باشد، كه با جهل خويش مردم را گمراه كند» (و لا الجاهل فيضلّهم بجهله).

[١] «نهمه»: در اصل به معنى نياز و علاقه شديد به چيزى داشتن است و حرص و ولع نسبت به آن نشان دادن.