پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٢ - نكته بحث مهمى درباره طرز تقسيم بيت المال

به هر حال بايد ديد مسأله مساوات كه در عصر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و على عليه السّلام بر آن تأكيد مى‌شده از كجا سرچشمه مى‌گيرد؟ به يقين اين امر به خاطر ماهيّت اموالى بوده است كه به بيت المال وارد مى‌شده است.

توضيح اين كه: اموالى كه در بيت المال وارد مى‌شده عمدتا از سه ناحيه بوده است:

اوّل: «غنايم جنگى» و مى‌دانيم كه در مورد غنايم جنگى هيچ تفاوتى بين جنگ جويان نبوده است جز اين كه لشكر پياده را يك سهم و لشكر سواره را دو سهم مى‌دادند (به خاطر سرمايه گذارى مربوط به مركب و هزينه‌هاى آن زيرا مركب از سوى خود آنها تهيه مى‌شد به علاوه سواران نقش بيشترى در جنگ داشتند تا پياده‌ها).

دوّم: «اموال خراجيه» يعنى مال الاجاره‌هايى كه از زمينهاى فتح شده متعلق به مسلمين به خزانه دولت اسلام ريخته مى‌شد و در زمان خلفا بيشترين رقم بيت المال را تشكيل مى‌داد.

اين اموال تعلق به همه مسلمين داشت و مى‌بايست به طور مساوى بين همه آنها تقسيم شود زيرا «اراضى خراجيّه» ملك عموم مسلمين است كه حكومت اسلامى بر آنها نظارت دارد و قاعدتا بايد بين همه مسلمانان به طور مساوى تقسيم شود زيرا در آمد ملك مشاع در ميان همه مالكان مساوى تقسيم مى‌گردد چون سهم مالكيت همه يكسان است.

سوّم: «جزيه‌ها» و مالياتهايى كه از غير مسلمين گرفته مى‌شد و در برابر آن از حمايت حكومت اسلامى برخوردار بودند و جان و مال و ناموسشان محفوظ بود و به عقيده جمعى از بزرگان فقها مصرف جزيه همان مصرف مال الخراج بود و تعلّق به همه مسلمين داشت.

چهارم: «زكات» كه از اجناس معيّنى به مقدار معينى گرفته مى‌شد و