پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٢ - شرح و تفسير افسوس، شما مرد ميدان جهاد نيستيد!

كمترى در بردارد برگزينند و حكمين را براى انتخاب صحيح ارشاد كنند.

ديگر اين كه در اين مدّت طرقى براى اصلاح امر امّت به طور كلّى انديشيده شود و از كارهاى عجولانه كه سبب گمراهى است بپرهيزند.

عجب اين كه: گروه متعصّب لجوج و ناآگاه از «خوارج» اصرار داشتند كه عجولانه در اين زمينه تصميم‌گيرى شود و سرنوشت امّت را بدون مطالعه و تحقيق و دقّت به خطر بيفكنند و اين است راه و رسم افراد نادان در هر عصر و هر زمان.

جمله «و لا تؤخذ بأكظامها» كه به معنى نگرفتن بيخ گلو و آزاد گذاشتن راه نفس است كنايه از آزادى براى مطالعه و تصميم‌گيرى و انتخاب مى‌باشد كنايه‌اى است گويا و فصيح و بليغ.

جمله «و تنقاد لأوّل الغيّ» (مبادا تسليم اوّلين گمراهى شوند) اشاره به اين است كه تصميم‌هاى عجولانه غالبا گمراه كننده است.

بعضى از شارحان نهج البلاغه «أوّل الغيّ» را اشاره به بالا بردن قرآنها بر سر نيزه‌ها كه اوّلين گام گمراهى بود، دانسته‌اند [١] ولى تفسير اوّل به قرينه جمله قبل از آن، مناسب‌تر به نظر مى‌رسد.

سپس امام عليه السّلام به نصيحت و اندرز آنان مى‌پردازد كه در برابر حق تعصّب و لجاج و ملاحظه منافع شخصى روا ندارند و تسليم حق شوند، مى‌فرمايد:

(بدانيد!) «برترين مردم در پيشگاه خدا كسى است كه عمل به حق نزد او محبوب‌تر از باطل باشد هر چند اين كار از نفع او بكاهد و مشكلاتى براى او پيش آورد، و باطل منافعى به سوى او آورد و بر سود او بيفزايد!» (إنّ أفضل النّاس عند اللّه من كان العمل بالحقّ أحبّ إليه- و إن نقصه و كرثه‌ [٢]- من‌

[١] «منهاج البراعه» علامه «خويى» جلد ٨، صفحه ١٨٠.

[٢] «كرث» از مادّه «كرث» (بر وزن ترس) به معنى شدت و مشقّت و به زحمت افتادن است.