پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٢ - شرح و تفسير انحراف آشكار حكمين

بجرا [١]، و لا ختلتكم‌ [٢] عن أمركم، و لا لبّسته عليكم، إنّما اجتمع رأي ملئكم على اختيار رجلين، أخذنا عليهما ألّا يتعدّيا القرآن).

ولى آنها عقل (و ايمان) خويش را از دست دادند و حق را ترك كردند در حالى كه به خوبى آن را مى‌ديدند، اما چون جور و ستم با هواى نفس آنها سازگار بود با آن همراه شدند در حالى كه پيش از آن كه آن رأى زشت و آن حكم ظالمانه را ابراز دارند با آنها شرط كرده بوديم كه به عدالت داورى كنند و حق را در نظر داشته باشند» (فتاها عنه، و تركا الحقّ و هما يبصرانه، و كان الجور هواهما فمضيا عليه. و قد سبق استثناؤنا عليهما- في الحكومة بالعدل، و الصّمد [٣] للحقّ- سوء [٤] رأيهما، و جور حكمهما).

در واقع جان كلام مولا اين است كه اوّلا: انتخاب حكمين بر اساس فشار جمعيّت شما بر اين امر بود و اگر اين كار خلافى بوده، خلاف از سوى شماست نه از من، و ثانيا: ما با آنها شرط كرده بوديم، كه خدا را در نظر بگيرند و بر اساس آيات قرآن حكم كنند ولى آنها هواى نفس را مقدّم داشتند و از طريق روشنى كه ما به آنها نشان داده بوديم منحرف شدند، بنابر اين اگر خلافى رخ داده كار آنهاست نه كار من‌ [٥].

ولى افراد نادان و متعصّب و لجوج هنگامى كه كار خلافى انجام مى‌دهند و به‌

[١] «بجر» به معناى شرّ و حادثه مهم (نامطلوب) است و به معنى بزرگ شدن شكم يا پر شدن آن نيز آمده است.

[٢] «ختلت» از مادّه «ختل» (بروزن قتل) به معنى فريب دادن و غافلگير كردن، گرفته شده است.

[٣] «صمد» به معنى مكان بلند و ناهموار است، و به معنى قصد كردن و اعتماد نمودن نيز آمده است و در خطبه بالا به همين معناست.

[٤] «سوء» در اين جا مفتوح و مفعول «سبق» مى‌باشد كه در اوّل جمله آمده است و مفهوم جمله اين است: پيش از آن كه آنها رأى خلاف و ظالمانه اظهار كنند ما با آنها شرط كرده بوديم كه در صورت انحراف از حق رأى شما را نخواهيم پذيرفت.

[٥] شبيه همين معنا در خطبه ١٧٧ با اندكى تفاوت آمده است.