پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٧٨ - شرح و تفسير

عدم انفاق پيدا كنند، مى‌فرمايد: «هر كس خداوند، مال و ثروتى به او بخشيده، بايد به وسيله آن صله رحم كند، از ميهمانان به خوبى پذيرايى نمايد، اسيران و كسانى را كه در زحمت و فشار هستند آزاد سازد، و به فقرا و بدهكاران كمك كند». (فمن آتاه اللّه مالا فليصل به القرابة، و ليحسن منه الضّيافة، و ليفكّ به الأسير و العاني‌ [١]، و ليعط منه الفقير و الغارم‌ [٢]).

در واقع امام عليه السّلام به شش گونه از موارد مهم انفاق و بخشش اشاره مى‌كند، كه نخستين آنها خويشاوندان نيازمند است و بدون شك آنها بر ديگران مقدمند، همان گونه كه در روايتى از امام صادق عليه السّلام مى‌خوانيم: «سئل رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله أيّ الصّدقة أفضل؟ فقال صلّى اللّه عليه و آله: على ذي الرّحم الكاشح‌ [٣]؛ از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله سؤال شد كدام صدقه افضل است؟ فرمود: صدقه به ارحام و بستگانى كه با تو مخالفت دارند».

سپس انگشت بر مسأله ضيافت و مهمانى مى‌نهد، همان چيزى كه سبب محبّت ميان دوستان و بر طرف شدن كدورتها از دشمنان مى‌شود، و پيوندهاى عاطفى و اجتماعى را محكم‌تر مى‌كند، و اسلام به اين مسأله انسانى و اخلاقى اهميّت فراوان داده است، تا آن جا كه امام صادق عليه السّلام به يكى از يارانش فرمود:

آيا برادران دينى خود را دوست مى‌دارى؟ عرض كرد: آرى ... سپس فرمود: آيا آنها را به منزل خود دعوت مى‌كنى؟ عرض مى‌كند: آرى، من (تنها بر سر سفره‌

[١] «عانى» از مادّه «عنى» به معنى رنج و تعب گرفته شده بعضى از مفسّران نهج البلاغه آن را مترادف با اسير مى‌دانند ولى ظاهر اين است كه مفهوم گسترده‌ترى دارد و هر انسانى را كه در درد و رنج است شامل مى‌شود.

[٢] «غارم» به معنى شخص بدهكار است و از مادّه «غرامت» گرفته شده.

[٣] الكافى، جلد ٤، صفحه ١٠.