پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٨٩ - نكته هر چيز را از ضدش بايد شناخت

نكته هر چيز را از ضدش بايد شناخت‌

راههاى شناخت حق و باطل بسيار است مهم آن است كه انسان تصميم بر شناخت بگيرد و با شجاعت و دقت پيش برود.

يكى از اين طرق همان است كه مولا على عليه السّلام در خطبه بالا به آن اشاره فرموده است و آن استفاده از مطالعه اضداد است. هنگامى كه انسان سرنوشت شوم گروهى را مى‌بيند كه در ميان انواع اشتباهات و خطاها و بدبختيها غوطه ورند به خوبى مى‌فهمد، كه راه صحيح از راه آنها جداست. و اگر مى‌خواهد در راه حق گام بگذارد بايد اصولى را كه آنها بر آن تكيه كرده‌اند رها كند، ادب را از بى‌ادبان بياموزد و عدالت را از ظالمان، و پاكى را از ناپاكان.

گاه تصور مى‌شود كه اين خطبه، با آنچه در عبارت ديگرى از امام عليه السّلام آمده است كه به «حارث همدانى» فرمود: «إنّ دين اللّه لا يعرف بالرّجال بل بآية الحقّ فاعرف الحقّ تعرف اهله؛ دين خدا را به وسيله اشخاص نمى‌توان شناخت بلكه به نشانه‌هاى روشن حق بايد شناخت بنابر اين حق را بشناس تا اهل آن را بشناسى» [١].

ولى اين هر دو صحيح است اما هر كدام در جايى، در آن جا كه حق به روشنى شناخته مى‌شود شخصيت افراد را با معيار آن بايد شناخت، آنها كه با حق هماهنگ‌ترند درستكار، و آنها كه ناهماهنگ‌ترند بدكارانند، در اين جا اشخاص را با معيار حق مى‌شناسيم و آن جا كه افراد به خوبى شناخته شده‌اند و طريق حق مخفى و ناشناخته است بايد حق و باطل را به وسيله آنها از هم تشخيص دهيم،

[١] بحار الانوار، جلد ٦ صفحه ١٧٩.