افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٣٣ - تلاش هدايت آور

دسترس او بيرون است و يا موانعى در تلاش و استفاده از استعداد او وجود دارد؛ بنابر اين او جاهل قاصر است و مستضعف و جاهل قاصر معذور مى باشد. و در همين كتاب مكررا گفته ايم كه اكثر مكلفين در عصر غيبت انبياء و حجج قاصر هستند. بلكه در عصر انبياء و امامان قاصرين زياد بوده اند؛ عصر هاى آنان عصر هاى ارتباط نبوده، وسايل نقليه و وسايل ابلاغيه مانند راديو، تلفن و .. وجود نداشته، مردم از وجود يك پيامبر در يك شهر دور هيچ اطلاعى نداشته اند، پيامبران و امامان بر اساس امكانات عادى تبليغ مى‌كردند.

قبلا گفتيم كه همه اسباب در مسببات خود عمل مى كنند؛ اين مسببات چه تكامل و چه تنازل، چه حق و چه باطل، چه تدين و چه كفر و الحاد، همه در دار وجود از اسباب خود پيدا مى شوند؛ و در فرض تزاحم، اسباب قوى تر بر قوى و قوى بر ضعيف مقدم مى شوند. و همين است سنة الله‌ «فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا».

حرف آخر، هدف ثانوى از خلقت انسان تكامل و در مسير خدا بودن است و انسان ها مكلف هستند همه در اين راه تلاش مقدور به عمل آورند، در فرض عدم تزاحم اسباب قاهره به راه حق هدايت مى شوند، و در جوار خدا در اين دنيا و آن دنيا قرار مى گيرند. و در فرض اشتباه بازهم مزد تلاش و نيت و اخلاص خود را مى گيرند.

و هدف غايى اولى از خلقت مطلق انسان- مسلمان، كافر، ديوانه، كم عقل، گنگ، كر، مردگان قبل از زمان تكليف، مغفلين، فريب خوردگان، مقهورين محيط هاى كفر و فساد، حتى اطفال سقط شده- مسلما چيز ديگرى بوده كه ما نمى دانيم.

اين موضوع مخصوص به انسان نيست كه در انواع حيوانات و نباتات نيز جارى مى‌شود، سالانه صدها هزار حيوان بدون استفاده آدمى از آن ها تلف مى‌شود، مقدار بسيار زياد از حبوبات و اثمار درختان و غيرها پيش از استفاده حيوان و انسان از آن ها بر اساس اسباب‌