افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣١٨ - جن هم مثل انس

اول، به زعم مشهور كه عبادت را علّت غايى اولى خلقت انسان مى‌دانند آفرينش اين مردم و انسان‌هاى غربى و آفريقايى و سر زمينهاى دور ديگر كه پيامبر نداشته‌اند لغو و بيهوده مى‌شود، تعالى الله عنه.

دوم، آنانى كه تكليف انسان را به دين، بر خداوند متعال واجب مى‌دانند در مورد اين آيه هيچ جوابى ندارند.

از مطالعه مجموع آيات به دست مى‌آيد كه عبادت علّت غايى ثانوى انسان است. انزال كتب و ارسال رسل براى انسان‌هاى نسبة پيش رفته بوده كه مع الوصف، جز عده كمى شرايع و رسالت انبياى خداوند را نپذيرفته اند «وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ» و اگر كسى بخواهد كفر و فسق و جهل و انكار و بى وفايى اكثريت بشر را به عهد الهى و عدم شكر گزارى و عدم ايمان آنان را بداند به معجم مفهرس قرآن رجوع كند.

به هرحال علّت اولى خلقت انسان معلوم نيست، و علّت ثانوى عبادت است؛ لذا در مواردى كه مردم فاقد دين و شريعت بوده‌اند نقصى وارد نمى‌شود. از اعتراض يا سؤال ملائكه در مورد خلافت آدم و جواب خداوند به آنان و تعليم الاسماء به حضرت آدم و عجز ملائكه از جواب آدم چيزهايى دانسته مى‌شود كه من آن را در اين محل نمى خواهم بيان دارم. والله العالم.

جن هم مثل انس‌

«وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ» الأعراف: ١٧٩؛ ما قسمت كثيرى از نوع جن و انس را براى دوزخ آفريديم، اينان دلهايى دارند كه به آن‌ها نمى فهمند و چشم هايى دارند كه با آن‌ها نمى بينند و گوشهايى دارند كه با آن‌ها نمى‌شنوند، اينان؛ مانند چهارپايان اند؛ بلكه گمراه تر و اينان در غفلت هستند.