افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٠٥ - تفسير سوره عنكبوت

دليل قاطع بر آسمانى بودن قرآن است و خارج از اراده رسول خدا (ص).

همه چيز نابود است؟

«كُلُّ شَيْ‌ءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ». (سوره قصص، آيه آخر ٨٨).

همه چيز نابود است، مگر وجه خدا.

وجه خدا روى خدا است، ولى خداوند جسمانى نيست، وجه او ذات اوست، و دليل آن آيه مباركه سوره رحمن است‌ «وَ يَبْقى‌ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ».[١] (سوره رحمن، آيه ٢٧). كلمه ذو الجلال مرفوع بوده و صفت وجه است كه فاعل يبقى است و صاحب جلال خداوند است (جل جلاله)، پس وجه صاحب جلال همان ذات خداوند است.

بنابر اين هر چيز مخلوق نابود است! ولى خيلى از اشياء از ابتداى خلقت تا كنون ادامه داشته اند، و مكلفين (جن و انس) در قيامت به دوزخ و بهشت رفته و جاويدانه اند. تنها احتمال مى ماند كه در نفخ اول همه اشياء نابود مى شوند، و اين امر ممكنى است، هرچند در نظر كوتاه ما بعيد مى‌آيد. خصوصا كه آيه در مورد قيامت نيامده است.

آيه معناى محتمل ديگرى هم دارد كه مراد از هلاكت اعتبارى بودن ماهيات همه اشياى ممكن الوجود است و هستى آن ها افاضه و ايجاد حق است، اگر نور حق نباشد ماهيات همه اشياء در خرابه نيستى مى روند. و الله العالم بكلامه.

تفسير سوره عنكبوت‌

جمعى آن را مكى و بعضى آن را مدنى و جمعى ده آيه اول را مدنى و بقيه را مكى دانسته اند.

[١] - و تنها ذات ذو الجلال و گرامى پروردگارت باقى مى‌ماند.