ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٥٣٤ - باب هشتاد و هشتم در خوف و رجاء

شده است در ميان دو خوف:

يكى- خوف گذشته كه مبادا عمر گذشته و تلف شده، موافق رضاى الهى نباشد.

دوم- خوف آينده كه مبادا در حين صحّت يا مرض يا وقت احتضار، به اغواى شيطان لعين، انحرافى در اعتقاد او بهم رسد، يا به فريب او، ارتكاب نامشروعى رو دهد. و به موت نفس امّاره، دل زنده مى‌شود و زندگى دل، سبب است از براى استقامت اعمال و افعال، چنان كه زندگى نفس امّاره، سبب است از براى كجى و بدى افعال و اعمال، و هر كه بندگى كند خدا را به ترازوى خوف و رجا، كه هر دو نزد وى مساوى باشند، به نحوى كه اگر سنجيده شوند هيچ كدام بر ديگرى راجح نباشد، هرگز گمراه نمى‌شود و به اميدى كه دارد كه رحمت الهى باشد، مى‌رسد.

چرا كه اگر رجا غالب باشد بر خوف و خوف كم باشد؟ رفته رفته رجا مى‌كشد به امن و امن از عذاب الهى، عين خسران آخرت است. چنان كه فرموده: فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ‌ (اعراف- ٩٩)، و اگر خوف غالب باشد بر رجا و رجا كم باشد، اين مى‌كشد به يأس. و يأس از رحمت الهى، عين كفر است. چنان كه فرموده: إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ‌ (يوسف- ٨٧)، پس رسيد كه مى‌بايد خوف و رجا مساوى باشد، تا لازم نيايد، نه خسران آخرت و نه كفر.

و كيف لا يخاف العبد و هو غير عالم بما يختم صحيفته، و لا له عمل يتوصّل به استحقاقا، و لا قدرة له على شي‌ء و لا مفرّ، و كيف لا يرجو و هو يعرف نفسه بالعجز، و هو غريق في بحر آلاء اللَّه و نعمائه من حيث لا تحصى و لا تعدّ

و چون خوف و ترس نباشد از براى بنده؟! در حالتى كه نداند عاقبت خود را كه سعيد است يا شقىّ؟ و صحيفه عملش مشحون به سيّئات خواهد بود، يا به حسنات؟

و نظر به عمل خود كه مى‌كند نمى‌يابد عملى كه به آن خرسند توان بود و به سبب‌