ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٥٣٢ - باب هشتاد و هشتم در خوف و رجاء

فالعاكف منه يقوّى نسبة المحبّة، و البادى منه يصحّح اصل العجز و التّقصير و الحياء.

شرح‌

قال الصّادق عليه السّلام‌: الخوف رقيب القلب، و الرّجاء شفيع النّفس‌

حضرت امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد كه: خوف الهى رقيب دل و ديدبان دل است و محافظت مى‌كند و نگاه مى‌دارد نفس را از افعال و اعمال بد، و رجا و اميدوارى رحمت حقّ، شفيع نفس است و به نفس مى‌گويد: هر چند مخالفت حكم الهى موجب خسران و بعد از رحمت است، امّا خداوند تعالى كريم است و در اعلاى مرتبه كرم و رحم است و گناه تو در جنب رحمت او قدرى ندارد، خاطر جمع دار.

حاصل آنكه حقّ سبحانه و تعالى، به وفور عفو و رحمت و شمول لطف و مكرمت كه مثمر رجا و اميد است، موصوف است. همچنين بارگاه كبريا و جلال او به جنود قهر و سطوت، كه مورث خوف و بيم است، محفوف است.

پس بايد كه در بندگان اميد و بيم يكسان باشد، هيچ يك بر ديگرى زياد نبوده باشد. چنان كه از حضرت باقر عليه السّلام مروى است كه آن حضرت فرمود كه:

«ليس من عبد مؤمن إلّا و في قلبه نوران، نور خيفة و نور رجاء، لو وزن هذا لم يزد على هذا».

يعنى: نيست هيچ بنده‌اى مؤمن، مگر آنكه در دل او دو نور است: يكى نور بيم و يكى نور اميد. كه اگر وزن كرده شود، هيچ يك از آنها را بر ديگرى زيادتى نباشد.

از جمله وصاياى لقمان است كه: بترس از خداى، ترسيدنى كه چنين پندارى كه اگر نزد او آئى، به نيكى جنّ و انس هر آينه عذاب كند تو را. و اميدوار باش به رحمت او، اميدواريى كه گمان برى كه اگر نزد او آئى، به گناهان جنّ و انس هر آينه بخشد و بيامرزد تو را.