ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٥١٢ - باب هشتاد و چهارم در حساب

رءوس الجبال، و لا ياوى عمرانا، و لا يأكل و لا يشرب و لا ينام إلّا عن اضطرار متّصل بالتّلف، و مثل ذلك يفعل من يرى القيامة باهوالها، و شدائدها قائمة في كلّ نفس، و يعاين بالقلب الوقوف بين يدى الجبّار، حينئذ ياخذ نفسه بالمحاسبة كأنّه إلى عرصاتها مدعوّ، و في غمراتها مسئول‌

حضرت امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد كه: اگر به سبيل فرض و تقدير، نبوده باشد از براى حساب روز قيامت، هيچ هول و خوفى غير خوف عرض كردن افعال و اعمال به جناب احديّت و رسوائى دريده شدن پرده ستر از روى مخفيّات، جاى آن داشت كه آدمى هرگز از سر كوه به زير نيايد و در معموره جا نكند و چيزى نخورد و نياشامد، مگر وقت اضطرار و آن هم به قدر سدّ رمق. و با آنكه غير رسوائى و هتك ستر، بلاهاى بسيار و عقبات بيشمار دارد، كه اين رسوائى در پيش آنها سهل است و كسانى كه عقبات آخرت را به معاينه مى‌ديده‌اند، مثل انبيا و اوصيا، چنان كه حضرت امير عليه السّلام مى‌فرمايد كه:

«لو كشف الغطاء ما ازددت يقينا».

، چنان بوده‌اند كه به ادنى لباسى و معاشى، قناعت مى‌كرده‌اند و از سدّ رمق تجاوز نمى‌كرده‌اند و در هر نفس، قيامت را با آن سختيها و هولهاى عظيم مشاهده مى‌كرده‌اند. چنان كه گويا قيامت قائم شده است و خلايق واداشته شده‌اند نزد پروردگار و از گفتار و كردار بد، از اينان حساب مى‌خواهند و از نقير و قطمير از ايشان سؤال مى‌كنند.

قال اللَّه تعالى: وَ إِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنا بِها وَ كَفى‌ بِنا حاسِبِينَ. (انبياء- ٤٧)

چنان كه پروردگار عالم در قرآن مجيد مى‌فرمايد: ما كه خداوند عالم هستيم و راه به كمّيّت و كيفيّت اعمال بندگان، كما هي مى‌بريم و علم به همه داريم و بازخواست همه آنها را از ايشان مى‌كنيم، هر چند به قدر ارزنى باشد و هيچ فعلى و عملى از هر كه باشد، خواه قليل و خواه كثير نمى‌شود كه حساب نشود و به ترازوى‌