ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ١٢١ - باب پانزدهم در تعريف آداب ركوع

قابليّت سجود بهم رساند و بعد از آن به سجود برود. از اين جهت فرمود كه:

و الرّكوع اوّل و السّجود ثان، فمن اتى بالاوّل صلح للثّانى‌

يعنى: ركوع اوّل است و سجود دوّم، و هر كه اوّل را بجا آورد، صلاحيت از براى ثانى بهم مى‌رساند. پس مصلّى را سزاوار آن است كه در ركوع، بلكه از اوّل نماز بلكه از اوّل وضو، در نهايت خوف و بيم باشد و دقيقه‌اى از خضوع و استكانت از او فوت نشود، تا استعداد و قابليّت سجود بهم رساند. و چنان قياس كند كه معبود، در پيش رو است و به او متوجّه و به او متكلّم است. و از نكته بليغه معاينه التفات: إِيَّاكَ نَعْبُدُ (حمد- ٥) غافل نشود، مضمون كلام بلاغت انجام:

«صلّ كأنّك تراه، و ان لم تكن تراه فانّه يراك».

، را حالى خود كند. و نيز از براى تقرير و تاكيد مى‌فرمايد كه:

فاركع ركوع خاشع للَّه بقلبه، متذلّل و جل تحت سلطانه، حافظ له بجوارحه حفظ خائف حزين على ما فاته من فائدة الرّاكعين‌

يعنى: ركوع كن، ركوع كردنى از روى خشوع و بيم بسيار، مانند: بيم و ترس كسى كه در زير شمشير سلطان قاهرى باشد. و «انا فآنا» در شرف قهر و قتل او باشد.

و حفظ كن اعضا و جوارح خود را از حركتهاى لغو. و مگذار كه در اثناى نماز به غير آنچه بايد مشغول بود، مشغول شوند، مثل آنكه شغل چشم در وقت قيام، آن است كه نظرش به سجده‌گاه باشد و شغل دستها آنكه برابر زانو باشد، پاها آنكه به قدر يك وجب از هم دور باشند، انگشت‌ها برابر قبله باشند. و در وقت ركوع شغل چشم آن است كه نظرش به ميان پاها باشد، دستها بالاى زانو باشد، انگشت‌ها از هم دور باشند و به مثابه لقمه گرفتن، زانو را لقمه كند. و در وقت سجود، بايد نظرش به اطراف بينى باشد و دستهايش برابر گوشها و برابر قبله باشد و از هم جدا نباشند، و انگشتان بزرگ پا و پنج عضو ديگر، كه پيشانى و كف دستها و زانوها است، به زمين باشند. غرض: اين اعضا را به اين شغلها كه دانستى وادارد، تا از فوايد عظيمه كه راكعين را مى‌باشد، محروم نشود.