تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٣٧ - شرح آيات

نمى‌پردازند.» زبانهاى خبرها از كار مى‌افتد، و چشمهاى آنها كور مى‌شود، و منابع خبرى توقف پيدا مى‌كند، و به همين سبب همگى دچار حيرت مى‌شوند و هيچ چيزى از يكديگر نمى‌پرسند، بدان جهت كه همگى در جهل و نادانى همچون يكديگرند، و اين نتيجه‌اى از رسايى حجت الاهى است كه مجالى براى ايشان باقى نمى‌گذارد تا به بهانه آوردن براى درست جلوه دادن كارهاى غلط خود متشبث شوند.

/ ٣٦٠ [٦٧] آرى، اگر انسان مدّتى از زمان از پيروى هدايت رسالى، يا پيوستگى به صفهاى رساليان دور بماند و گمراه شود، ولى پس از آن توبه كند و به راه راست بازگردد، خداوند متعال توبه او را مى‌پذيرد.

«فَأَمَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً- و امّا آن كس كه توبه كند و ايمان آورد و به انجام دادن عمل صالح و شايسته بپردازد.» شرط پذيرفته شدن توبه بازگشت از خطا است با زدودن آثار باطنى آن از نفس با ايمان به رسالت، و پيدا شدن آثار ظاهرى آن كه پرداختن به عمل صالح است، چه تنها اين كافى نيست كه با خدا صفحه حساب تازه‌اى باز كنيم، بلكه بايد آن را با عمل صالح آكنده سازيم.

پس كسانى كه به گروه سپاهيان و فرمانبرداران طاغوت پيوستگى پيدا كرده بودند، مى‌توانند با تمرد نسبت به نظام فاسد، و پيوستن به صفوف حركت اسلامى و اشتغال به عمل در آنها، توبه كنند، به همان گونه كه حرّ بن يزيد رياحى (رض) در آن هنگام كه اردوى ابن زياد را ترك كرد و در ركاب امام حسين (ع) جنگيد تا شهيد شد، توبه كرده بود.

«فَعَسى‌ أَنْ يَكُونَ مِنَ الْمُفْلِحِينَ‌- پس اميد آن هست كه از رستگاران باشد.» قرآن كلمه «فعسى» را از آن جهت به كار مى‌برد كه از آن ظاهرا امكان فهميده مى‌شود نه تحقق و قطعيت، تا بزرگى گناه بر ما آشكار شود و گرفتار غرور نشويم، يا به اميدوارى مفرطى كه بدى نتيجه آن از بدى نتيجه نوميد كامل از