تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٣ - شرح آيات

ديگر را نيز در نظر داشته است.

اولا: ناتوانى بتان براى زيان رساندن به كسى عملا به اثبات رسيده است، چه آنان نادانان به بتان هشدار مى‌دادند كه در صورت نرسيدن به مقصود آماده ترك پرستش آنان خواهند شد، و بدين گونه در رد كردن پيشتاز بودند، و به همين گونه مؤمنان راستينى كه از ابراهيم پيروى مى‌كردند، تسليم شدن به طاغيان را نمى‌پذيرفتند، و در اين كار پيشوا بودند و با عمل خود ثابت مى‌كردند كه از آنان كارى در زمين ساخته نيست.

ثانيا: بتها رمزى براى نظام سياسى و اقتصادى محسوب مى‌شد، و تقديس آنها سنگ شالوده در ساختمان فرهنگى مجتمع نادان بود، و استمرار در پرستش آنها يعنى استمرار در وضع فاسدى كه براى انسان زيانبخش است، پس بتها عملا دشمن آدمى به شمار مى‌آيند، و بر انسان است كه آنها را دشمن خود بداند.

و تنها طرد كردن بتان كافى نيست، بلكه ناگزير آدمى بايد به خدا توجه پيدا كند، و به همين سبب است كه ابراهيم گفت

«إِلَّا رَبَّ الْعالَمِينَ‌- مگر پروردگار جهانيان.»/ ٦٧ [٧٨] «الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ‌- آن كه مرا آفريد سپس رهبريم مى‌كند.» خدا همه چيز را به قدرت خود با استحكام آفريد، و در آفريدگان سنّتهايى با حد اكثر دقت برقرار كرد، و انسان را از طريق غريزه و فطرت و عقل و وحى به آن سنتها رهنمون شد، و مطابقت داشتن وحى با سنّتها بزرگترين گواه بر صدق و درستى رسالت است، و رساترين حجت بر حكمت پروردگار، و حسن تدبير او سبحانه و تعالى.

[٧٩] و انسان فطرتا از آن كه به او چيزى مى‌خوراند يا مى‌نوشاند قدردانى مى‌كند، ولى در باز شناختن سرچشمه حقيقى اين خوراك و نوشاك مرتكب خطا مى‌شود. به وسيله نگاه مى‌كند و توجهى به مصدر و منبع آن ندار. نهر آب روان را مى‌بيند، ولى از سرچشمه آن غافل است، و دست پزنده نان را مى‌بيند ولى از دهها