بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٦٥ - امر هشتم مقدمات مفوته

و با اين تقرير بين آن احكام عقليّه كه بنظر ابتدائى تعارض واقع شده مى‌توان جمع كرده و تعارض را رفع نمود زيرا وقتى زمان وجوب ذو المقدّمه را بر وقت وجودش مقدّم دانستيم ديگر هيچ اشكالى از فرض وجوب مقدّمه قبل وقت واجب لازم نمى‌آيد و بدين ترتيب استحقاق عقاب بر ترك واجب مطابق با قاعده مى‌باشد زيرا وجوب واجب در زمان ترك مقدّمه فعلى مى‌باشد و بديهى است كه مخالفت آن در همان ظرف ترك مقدّمه صورت گرفته لاجرم استحقاق عقاب در همان زمان ثابت مى‌باشد.

و امّا اينكه چگونه زمان وجوب را بر زمان واجب متقدّم فرض نموده و بچه مناط حكم بتقدّم بنمائيم اين معنا امرى است كه در آن انظار و اقوال مختلف است.

بيان مراد

قوله: الّتى يبدو كانّها متعارضة: ترجمه اين عبارت چنين است:

بديهيّات عقليّه‌اى كه بدوا گويا متعارض بنظر مى‌رسند.

قوله: تصحيح ذلك: يعنى تصحيح و توجيه اين تعارض.

قوله: و تقدّمه عليه: ضمير در « تقدّمه » به زمان وجوب و در « عليه » به زمان واجب راجع است.

قوله: و بذلك يحصل لهم التّوفيق الخ: مشار اليه « ذلك » فرض انفكاك زمان وجوب از زمان واجب مى‌باشد.

قوله: لانّه حينما يفرض الخ: ضمير در « لانّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: تقدّم وجوب ذى المقدّمة على زمانه: يعنى على زمان ذى المقدّمة.

قوله: لانّ وجوبه كان فعليّا: ضمير در « وجوبه » به ذى المقدّمه راجع است.

قوله: فيه الانظار و المحاولات: كلمه « محاولات » بفتح واو يعنى اقوال و گفتارها.

متن: فأوّل المحاولين لحلّ هذه الشّبهة- فيما يبدو- صاحب الفصول الّذي قال بجواز تقدّم زمان الوجوب على طريقة (الواجب المعلّق) الّذي اخترعه كما اشرنا