بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٦٠ - كلام در اطراف شرط حكم

با توجّه باين نكته در مورد بحث مى‌گوئيم:

در شرط متأخّر فعليّت حكم مراعى و معلّق است باينكه شرطى را كه مفروض الحصول ملاحظه نموده‌ايم حاصل شود و همانطورى كه جزء اوّل از مركّب در فرضى كه تمام اجزاء در خارج تحقّق يابند واجب بوده و از ابتداء امر متّصف بفعليّت وجوب است نه آنكه پس از تحقّق و حصول جميع اجزاء وجوبش فعلى باشد چنانچه فعليّت باقى اجزاء نيز بعد از حصول جزء اخير نبوده بلكه از همان حين حصولشان مى‌باشد منتهى بشرطى كه جميع حاصل شوند عينا در مورد بحث مى‌گوئيم:

واجبى كه مشروط است بشرط متأخّر از اوّل وجوبش فعلى است منتهى در فرضى كه شرط در ظرف خودش تحقّق يابد نه آنكه پس از حصول شرط واجب وجوبش فعلى گردد.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

آنچه تا باينجا ذكر شد خلاصه‌اى بود از رأى شيخ و استاد معظم ما ولى از نظر ما در اين كلام مناقشه و اشكال مى‌توان نمود ولى بملاحظه اينكه كتاب مختصر ما بيش از اين گنجايش سخن گفتن را ندارد كلام را بهمين جا خاتمه مى‌دهيم.

بيان مراد

حاصل آنچه گفته شد اينستكه:

مقصود از شرط متأخّر نسبت بحكم آنستكه در صورتيكه شرط را مفروض الوجود دانستيم حكم جعل و انشاء مى‌گردد اعمّ از آنكه وجود شرط در خارج از حيث زمان قبل از مشروط بوده يا بعد از آن و يا مقارن با آن باشد چه آنكه در فرض وجود هيچ فرقى بين تأخّر و تقارن و تقدّم وجود ندارد و در واقع مى‌توان گفت:

شرط فرض وجود مى‌باشد نه نفس وجود و بعبارت ديگر:

حكم در واقع و نفس الامر فعلى مى‌باشد منتهى تا شرط در خارج نيامده اينمعنا براى ما منكشف و واضح نيست لذا پس از تحقّق آن كشف مى‌كنيم كه‌