بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٥٩ - كلام در اطراف شرط حكم

المركّب التّدريجي الواجب في فرض حصول جميع الاجزاء يكون واجبا و فعلي الوجوب من اوّل الامر لا أنّ فعليّته تكون بعد حصول جميع الاجزاء، و كذا باقي الاجزاء لا تكون فعليّتها بعد حصول الجزء الاخير بل حين حصولها و لكن في فرض حصول الجميع، فكذلك ما نحن فيه يكون الواجب المشروط بالشّرط المتأخّر فعلي الوجوب من اوّل الامر في فرض حصول الشّرط في ظرفه لا انّ فعليّته تكون متأخّرة حين الشّرط.

هذا خلاصة رأي شيخنا المعظم، و لا يخلو عن مناقشة، و البحث عن الموضوع بأوسع ممّا ذكرنا لا يسعه هذا المختصر.

ترجمه:

كلام در اطراف شرط حكم‌

و امّا كلام در شرط حكم اعمّ از آنكه حكم تكليفى بوده يا وضعى باشد:

معناى شرط در حكم آنستكه در مقام جعل و انشاء حكم شرط مى‌بايد مفروض الحصول و الوجود باشد و بديهى است در فرض وجود و حصول فرقى نيست بين اينكه وجود شرط را بر مشروط متقدّم و يا مقارن با آن و يا احيانا متأخّر فرض نمائيم مثلا در شرط متأخّر بگوئيم:

حكم براى موضوعى جعل شده كه مقيّد است بقيدى كه پس از وجود موضوع مفروض الوجود در نظر گرفته شده است.

تقريب به ذهن‌

و براى تقريب نمودن اينمعنا به ذهن مى‌گوئيم:

كلام در اينجا همچون سخن در واجب مركّبى است كه حصولش در خارج تدريجى مى‌باشد يعنى اجزائش متعاقبا و بنوبت در خارج تحقّق مى‌يابند چه آنكه فعلى بودن تكليف در جزء اوّل و اجزاء بعدى مراعى و معلّق است باينكه جزء اخير از مركّب در خارج حاصل گردد و بسا شرائط تكليف از قبيل حيات و قدرت و امثال ايندو تا حاصل شدن تمام اجزاء باقى مى‌باشند چنانچه گاهى هم باقى نمى‌مانند.