بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٣١ - امر سوم خصائص وجوب غيرى

سؤال‌

اگر بر امتثال مقدّمات ثواب و بر ترك آنها عقابى بار نمى‌شود پس چطور در شريعت مقدّسه برخى از مقدّمات وارد شده‌اند كه بر اتيان آنها ثواب قرار داده شده مانند ثوابى كه بر پياده رفتن به حجّ يا زيارت قبر مطهّر مولانا الحسين عليه الصّلوة و السّلام منظور گرديده و حكم شده كه بر هرقدمى كه در اين دو سفر برداشته مى‌شود فلان مقدار ثواب مى‌باشد.

جواب‌

امّا اينگونه از موارد را كه در شرع انور وارد شده‌اند مى‌بايد بگوئيم:

ثواب در آنها بر نفس عمل مترتّب است منتهى باعتبار اينكه « افضل الاعمال احمزها» يعنى بالاترين و بافضيلت‌ترين اعمال مشكل‌ترين آنها است مى‌بايد ملتزم شويم كه ثواب مترتّب بر نفس عمل بر مقدّمات نيز توزيع مى‌شود، بنابراين هرچه مقدّمات عمل و فعلى زيادتر گردد چون صعوبت و مشكل بودن آن بشتر شده و مكلّف در راه انجامش متحمّل مشقّت بيشترى مى‌گردد لاجرم ثواب امتثال آن نيز زيادتر مى‌باشد و در نتيجه از باب مجاز و بالعرض ثواب را بمقدّمه نسبت مى‌دهند و اين نسبت دادن باعتبار آنستكه مقدّمه سبب در زيادى مشقّت و حمازت فعل گرديده و در نتيجه سبب در زيادى ثواب نيز گشته است پس ثواب در واقع بر مقدّمه بار نبوده بلكه بر نفس ذو المقدّمه مترتّب است منتهى چون مقدّمه سبب چنين ثوابى شده بالعرض و المجاز ثواب را بر آن نيز بار نموده‌اند و بخاطر همين امر كه ثواب بر مقدّمه بار نيست در استحقاق ثواب بر فعل برخى از مقدّمات همچون طهارات سه‌گانه (غسل، وضوء و تيمّم) كه از ظاهر ادلّه چنين برمى‌آيد كه بر نفس آنها ثواب بار است حضرات اشكال فرموده‌اند كه حلّ اين اشكال انشاء اللّه عنقريب خواهد آمد.

بيان مراد

قوله: خصائصه الّتى بها: ضمير در « خصائصه » به وجوب غيرى راجع بوده و