بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٦١ - مسئله اول مبحث اجزاء

ترجمه:

مسئله اوّل: مبحث اجزاء

طرح بحث در صدر مسئله‌

بدون شكّ وقتى مكلّف آنچه را كه مولايش امر نموده بر وجه مطلوب بياورد يعنى مطلوب مولى را مطابق امرى كه بآن شده در حاليكه جامع تمام اجزاء و شرائط شرعيّه و عقليّه باشد اتيان نمايد اين فعل از مكلّف امتثال امر محسوب مى‌شود اعمّ از آنكه امر اختيارى واقعى بوده يا اضطرارى و يا ظاهرى باشد و در اين امر اختلافى كه بين حضرات واقع بوده يا امكان آن باشد روى نداده است.

و همچنين شكّ و خلافى نيست در اينكه امتثال مزبور با اين صفتى كه برايش ذكر نموديم مجزى بوده و مى‌توان بواسطه‌اش از امتثال ديگر مستغنى شد زيرا بحسب فرض مكلّف تكليف را بر وجه مطلوب و بنحو دلخواه آمر آورده پس وجهى براى امتثال ديگر وجود ندارد.

و در چنين فرضى امرى كه بمكلّف متوجّه شده ساقط مى‌گردد چه آنكه بواسطه انجام فعل آنچه مكلّف بآن دعوت شده بود حاصل گرديد و زمانش سپرى و منقضى گرديد و مستحيل است پس از حصول غرض آمر و داعى امر و دعوت باز همچنان باقى باشد زيرا وقتى غايت و غرضى كه موجب خواندن مكلّف بانجام فعل بود حاصل شد زمان دعوت بپايان رسيده و اگر بخواهيم دعوت را باز باقى بدانيم معناى آن تحصيل حاصل بوده كه بالبداهة امر مستحيل و غير ممكنى مى‌باشد و يا مى‌توان گفت بقاء دعوت بدون بودن غرض و غايت از مصاديق وجود معلول بدون علّت است كه امر محال تلقّى مى‌شود مگر آنكه محال را تجويز نمائيم كه آن نيز غير معقول مى‌باشد.

بيان مراد

قوله: على الوجه المطلوب: جارّ و مجرور متعلّق است به « فعل » .

قوله: ما هو معتبر فيه: ضمير در « فيه » به مطلوب راجع است.