بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٤٦ - مبحث سوم ثبوت ملازمه بين حكم عقل و حكم شرع

مختار مرحوم مصنّف‌

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

از نظر ما حقّ اينستكه ملازمه بين حكم عقل و شرع ثابت است چه آنكه وقتى عقل حكم به حسن يا قبح شيئى نمود و بتعبير ديگر وقتى آراء عقلاء جملگى بر حسن چيزى بملاحظه مصلحتى كه در آن بوده و موجب حفظ نظام و بقاء نوع مى‌باشد يا بر قبح شيئى باعتبار مفسده‌اى كه در آن است سبب اخلال بنظام و بقاء نوع مى‌گردد متطابق گرديد چون اينحكم رأى جميع عقلاء است بناچار شارع مقدّس نيز مى‌بايد مطابق آنها حكم فرمايد چه آنكه او نيز از عقلاء بلكه رئيس آنها مى‌باشد لذا بايد بگوئيم:

شارع بملاحظه اينكه عاقل بلكه خالق عقل مى‌باشد همچون ساير عقلاء مى‌بايد بحكم آنها حكم فرمايد و اگر فرض كرديم كه شارع در حكم ايشان با آنها موافقت نكرده و حكمى بر خلاف آنها دارد اين امر موجب آن مى‌شود كه حكم عقلاء رأى جميع آنها نباشد در حاليكه فرض ما اين بود كه عقلاء جملگى بر طبق آن حكم نموده‌اند.

بيان مراد

قوله: انّه اذا حكم العقل الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: كان كالمقدّمة لها: ضمير در « لها » به « هى المسئلة الاصوليّة» راجع است.

قوله: فقد انكرها: ضمير مؤنّث در « انكرها » به ملازمه راجع است.

قوله: منهم صاحب الفصول الخ: ضمير در « منهم » به اصوليّون راجع است.

قوله: و لم نعرف له موافقا: ضمير در « له » به صاحب الفصول راجع است.

قوله: انّه اذا تطابقت آراء العقلاء جميعا: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: لما فيه من حفظ النّظام الخ: ضمير در « فيه » به شيئ راجع است.

قوله: و لو فرضنا انّه لم يشاركهم: ضمير در « انّه » به شارع راجع است.