بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٤٣ - مبحث دوم ادراك حسن و قبح بواسطه عقل

ترجمه:

مبحث دوّم: ادراك حسن و قبح بواسطه عقل‌

بعد از ثبوت حسن و قبح عقلى در افعال اينك مى‌گوئيم:

ببرخى از اخباريين طبق آنچه از ظاهر كلام بعضى از ايشان بدست مى‌آيد نسبت داده شده كه اين طائفه منكرند براى عقل حقّ ادراك حسن و قبح باشد لاجرم از نظر ايشان ثابت و مسلّم نيست كه حسن و قبح واقعى مورد ادراك عقل واقع شوند.

ولى بايد بگوئيم:

آنچه بطور قطع و مسلّم از ايشان براى ما معلوم است اينكه اجمالا مى‌توان ادّعاء نمود ايشان در اثبات احكام شرعى بر هيچيك از ادراكات عقلى اعتماد نمى‌كنند و اينقول را بحسب عبارات مختلفه‌اى كه از باحثين اين طائفه نقل شده مى‌توان بيكى از سه وجه ذيل تفسير و تقرير نمود:

١- عقل ادراك حسن و قبح واقعى را نمى‌تواند بنمايد.

اين همان مسئله‌اى است كه مبحث دوّم را براى شرح و توضيحش منعقد ساخته‌ايم.

٢- پس از اعتراف به ثبوت ادراك عقل ملازمه بين آن و حكم شرع را منكر شده و ردّ كرده‌اند.

اين همان مسئله است كه در مبحث سوّم از آن صحبت مى‌كنيم.

٣- بعد از اعتراف به ثبوت ادراك عقل و پذيرفتن ملازمه بين آن و حكم شرع منكر آن شده‌اند كه اطاعت حكم شرعى ثابت از طريق عقل واجب باشد و برگشت آن به انكار حجّيّت عقل مى‌باشد. و عنقريب بحث از آن در جزء سوّم از همين كتاب (مباحث حجّت) خواهد آمد.

بعد از توجّه باين سه تفسير اكنون مى‌گوئيم:

اگر اخباريين بعد از اعتراف به ثبوت حسن و قبح عقلى تفسير اوّل را اراده و قصد كرده باشند بايد بگوئيم اينكلامى است بدون معنا زيرا قبلا گذشت كه براى حسن و قبح بمعناى مورد نزاع يعنى معناى سوّم هيچ واقعيّتى نبوده مگر صرف‌