بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٠٢ - بحث دوم واقعى بودن معانى حسن و قبح و رأى اشاعره

عقلاء است يا بتعبير ديگر:

آراء عقلاء جملگى مطابق است بر سزاوار بودن انجام آن.

و سخن در اطراف آن همانست كه در حسن بمعناى ملائمت گفتيم و عنقريب انشاء اللّه تفصيل و توضيح معناى تطابق عقلاء بر مدح و ذمّ يا ادراك عقل حسن و قبح اشياء را داده و بيانش خواهيم كرد.

بنابراين اگر غرض اشاعره از انكار حسن و قبح انكار واقعيّت ايندو به دو معنائى كه ذكر نموديم باشد كلامشان صحيح و انكارشان بجا است ولى اين از اقوال ايشان بعيد بنظر مى‌رسد زيرا ايشان چون بحسن افعال و قبح آنها قائل بوده و پس از حكم شارع بآندو، آن را تصديق مى‌كنند لاجرم از آن معلوم مى‌شود كه غرض و مقصود ايشان انكار حسن و قبح بدو معناى مذكور نيست چه آنكه حكم شارع براى حسن و قبح واقعيّت و خارجيّتى جعل نمى‌كند، چگونه اينطور باشد و حال آنكه ايشان بر انكار حسن و قبح اينمسئله را مترتّب كرده‌اند كه وجوب معرفت و طاعت عقلى نبوده بلكه شرعى مى‌باشد.

و اگر غرض ايشان انكار ادراك عقل بوده و مى‌خواهند بگويند كه عقل حسن و قبح اشياء را درك نمى‌كند چنانچه ظاهر اقوال ايشان بر اينمعنا دلالت دارد بايد بگوئيم:

بزودى و عنقريب انشاء اللّه تحقيق اينمسئله و بيان حقّ در آن خواهد آمد و خواهيم گفت كه ايشان در اين رأى بر صواب و طريق مستقيم نمى‌باشند.

بيان مراد

قوله: و الكلام فيه: ضمير در « فيه » به حسن و قبح بمعناى مورد بحث راجع است.

قوله: لانّه لمّا كانوا يقولون: ضمير در « لانّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: فانّه يعلم منه انّه ليس غرضهم ذلك: ضمير در « فانّه » بمعناى « شأن » بوده و در « منه » به « قولهم بحسن الافعال و قبحها بعد حكم الشّارع» راجع بوده و در « انّه » نيز بمعناى « شأن » مى‌باشد و مشار اليه « ذلك » انكار واقعيّت حسن و قبح به‌