بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٩٢ - بحث اول معناى حسن و قبح و تصوير نزاع در ايندو

بيان مراد

قوله: يتّسع الى اكثر من ذلك: يعنى معناى مذكور براى حسن و قبح بهمين مقدار كه ملائمت و عدم ملائمت با نفس باشد خلاصه نشده بلكه بيش از آن است و دائره‌اش اوسع از آن مى‌باشد.

قوله: و لكنّه بالنّظر الى ما يعقبه: ضمير در « لكنّه » به الشّيئ راجع است.

قوله: من اثر تلتّذ به النّفس: ضمير در « به » به اثر عود مى‌كند.

قوله: او تتألّم منه: ضمير در « تتألّم » به نفس و در « منه » به اثر عود مى‌كند.

قوله: تشمئز منه النّفس: ضمير در « منه » به قبيح راجع است.

قوله: الدّواء المرّ: يعنى دواى تلخ.

قوله: و لكنّه باعتبار ما يعقبه: ضمير در « لكنّه » به « الشّيئ » راجع است.

قوله: يدخل فيما يستحسن: ضمير فاعلى در « يدخل » به شيئ قبيح عود مى‌كند.

قوله: و لكن ما يعقبه من مرض: كلمه « من مرض» بيان است از ما يعقبه.

قوله: يدخل فيما يستقبح: ضمير در « يدخل » به ما يعقبه راجع است.

قوله: يستطيع ان يصنّف الاشياء الخ: كلمه « يصنّف » يعنى يقسّم.

قوله: قد تسمو عند العقل: كلمه « تسموا » فعل مضارع است از « سمّو » بمعناى بلند گرديدن و در اينجا مى‌توان آنرا بمعناى متميّز شدن و مشخّص گرديدن گرفت.

قوله: و يقاسى الحرمان: كلمه « يقاسى » بمعناى تحمّل كردن مى‌باشد.

قوله: لشوم عواقبها: يعنى عواقب لذّات.

قوله: و ما خلا منهما: ضمير در « منهما » به مصلحت و مفسده عود مى‌كند.

قوله: لا يكون شيئا منهما: ضمير در « منهما » به حسن و قبح راجع است.

قوله: فقد ارتكب شططا: كلمه « شطط » يعنى انحراف از طريق مستقيم.

متن: ( ثالثا)- انّهما يطلقان و يراد بهما المدح و الذّمّ، و يقعان وصفا بهذا المعنى للافعال الاختياريّة فقط. و معنى ذلك: انّ الحسن ما استحقّ فاعله عليه المدح‌