بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٧٩ - باب اول مستقلات عقليه

ناحيه سوّم‌

پس از آنكه فرض نموديم امكان ندارد شارع مقدّس حجّيّت قطع ياد شده را نفى فرمايد جاى اين سؤال است كه:

آيا معناى حكم شارع بر طبق حكم عقل اينستكه امر يا نهى مى‌فرمايد يا مقصود از آن اينستكه شارع مقدّس حكم عقل را ادراك نموده و بآن علم دارد يعنى مى‌داند كه اينفعل شايسته است انجام شده يا ترك گردد كه حكم باينمعنا البتّه غير از امر و نهى مى‌باشد لذا ما وراء اين معنا اثبات امر و نهى محتاج به دليل ديگرى است و مجرّد يقين باينكه شارع بآنچه عقل حكم نموده، حكم مى‌فرمايد كافى نيست؟

و بهرصورت عنقريب بحث و گفتگو در اين نواحى سه‌گانه در مباحث حجّت (مقصد سوّم) خواهد آمد و آن نزاع است در حجّيّت عقل و عجالتا در اينجا سه مبحث اوّل را متعرّض شده و مبحث چهارم با سه ناحيه‌اى كه دارد ترك كرده و سخن در اطرافش را به مقصد سوّم موكول مى‌نمائيم.

بيان مراد

قوله: انّه بعد ثبوت الملازمة الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: عن الاخذ به: ضمير در « به » به قطع راجع است.

قوله: على تقدير تفسيره بذلك: ضمير در « تفسيره » به قول امام عليه السّلام راجع بوده و مشار اليه « ذلك » نهى امام عليه السّلام بحكم عقل مى‌باشد.

قوله: هو امره و نهيه: يعنى امر الشّارع و نهيه.

قوله: او انّ حكمه: يعنى حكم الشّارع.

قوله: معناه: يعنى معناى حكم شارع.

قوله: ادراكه و علمه: ضمائر مجرورى به شارع راجع هستند.

قوله: و هو شيئ آخر غير امره و نهيه: ضمير « هو » به ادراك و علم راجع مى‌باشد.

قوله: و عليه: يعنى و على كون البحث فى هذه النّواحى سيأتى فى مباحث‌