بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٧٤ - باب اول مستقلات عقليه

و ما از همين مسئله در اينجا باين اعتبار كه از جمله مبادى مسئله اصوليّه است بحث مى‌كنيم چنانچه قبلا بآن اشاره نموديم:

بيان مراد

قوله: و عليه يجب علينا الخ: ضمير در « عليه » به انحصار مستقلّات عقليّه در مسئله تحسين و تقبيح راجع است.

قوله: لا سيّما انّه لم يبحث عنها الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: انّه هل تثبت للافعال الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: و تعلّق خطابه بها: ضمير در « خطابه » به شارع و در « بها » به افعال عود مى‌كند.

قوله: و لها قيم ذاتيّة: ضمير در « لها » به افعال عود مى‌كند.

قبل فرض حكم الشّارع عليها: ضمير در « عليها » به افعال برمى‌گردد.

قوله: او ليس لها ذلك: ضمير در « لها » به افعال راجع بوده و مشار اليه « ذلك » قيم ذاتيّه مى‌باشد.

قوله: و عليها تترتّب مسئلة الاعتقاد الخ: ضمير در « عليها » به مسئله تحسين و تقبيح عقلى عود مى‌كند.

متن: ٢- انّه بعد فرض القول بأنّ للافعال في حدّ انفسها حسنا و قبحا، هل يتمكّن العقل من ادراك وجوه الحسن و القبح مستقلّا عن تعليم الشّارع و بيانه او لا؟ و على تقدير تمكّنه هل للمكلّف ان يأخذ به بدون بيان الشّارع و تعليمه او ليس له ذلك امّا مطلقا او في بعض الموارد؟

و هذه المسألة هي احدى نقط الخلاف المعروفة بين الاصوليّين و جماعة من الاخباريّين، و فيها تفصيل من بعضهم على ما يأتي. و هي ايضا ليست من مباحث علم الاصول، و لكنّها من المبادى‌ء لمسألتنا الاصوليّة الآتية لأنّه بدون القول بانّ العقل يدرك وجوه الحسن و القبح لا تتحقّق عندنا صغرى القياس الّتي تكلّمنا عنها سابقا.