إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٩٣ - فصل نهم وجوب تخييرى

مكلّف، يك طرف- يك عدل- را اتيان نمايد، كفايت مى‌كند به عبارت ديگر اگر يكى از دو شى‌ء- يا اشياء- را اتيان نمايد كافى هست مانند كفّاره افطار روزه ماه رمضان كه مكلّف، بين سه امر، مخيّر است: ١- شصت روز، روزه بگيرد. ٢- شصت مسكين را اطعام نمايد. ٣- يك بنده در راه خداوند آزاد نمايد.

سؤال: حقيقت و ماهيّت وجوب تخييرى چيست و كدام‌يك از آن اشيا واجب است؟

جواب: چهار بلكه پنج قول در مسئله، وجود دارد:

١- وجوب تخييرى هم نوعى از وجوب است مثلا گاهى مى‌گوئيد فلان شى‌ء، وجوب دارد و معنايش اين است كه حتما بايد خود آن اتيان شود و هيچ‌گونه بدلى هم ندارد مانند نماز ظهر كه واجب تعيينى است و براى سقوط تكليف حتما بايد آن را اتيان نمود امّا گاهى نحوه ديگرى از وجوب مطرح است كه آن‌هم سنخى از وجوب است و آن در واجب تخييرى مى‌باشد كه لزومى ندارد تمام اطرافش اتيان شود بلكه مى‌توان آن‌ها را ترك نمود، مشروط به اينكه يك عدل از آن، اتيان شود كه در اين صورت، تكليف از ذمّه مكلّف، ساقط و مستحق ثواب مى‌شود ضمنا استحقاق عقاب در صورتى است كه تمام اطراف واجب تخييرى ترك شود.

٢- قوله: «او وجوب الواحد لا بعينه» مثلا در موردى كه تخيير بين دو طرف- دو عدل- هست يكى از آن دو- لا على التعيين- واجب است.

لازم به تذكّر است كه از عبارت بعدى‌ مصنّف، استفاده مى‌شود كه نسبت به «وجوب الواحد لا بعينه» دو احتمال مطرح است:

الف: فرضا يكى از آن دو عدل- لا على التعيين- به نحو «مفهومى» واجب است يعنى: واجب، عبارت است از: احد هذين الشيئين لا على التعيين، برخلاف اينكه‌