إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٣٣ - امر دوم

قلت: هاهنا أيضا مستند إلى عدم قدرة المغلوب منهما في إرادته، و هي ممّا لا بدّ منه في وجود المراد، و لا يكاد يكون بمجرد الإرادة بدونها لا إلى وجود الضّدّ، لكونه مسبوقا بعدم قدرته- كما لا يخفى (١)

---

خير، زيرا فرض ما اين بود كه مقتضى نسبت به آن‌هم موجود بود چون يكى از آن دو نفر، سكون جسم مذكور را اراده كرده بود، مقتضى سكون- اراده حريف مغلوب- تحقّق داشته پس چرا با اينكه مقتضى سكون وجود داشت امّا تحقّق پيدا نكرد؟ لا بد به وجود حركت و مانع، استناد دارد بنابراين در فرض مذكور، حركت، مستند به نبودن سكون هست و عدم سكون هم استناد به حركت- مانع- دارد پس توقّف از هر دو طرف، فعليّت پيدا مى‌كند و شما در فرض مذكور، چه جوابى داريد؟

اگر در يك مورد هم «دور» تحقّق پيدا كند، اساس كلام، باطل خواهد شد و لزومى ندارد «دور» در تمام موارد، محقّق شود زيرا اگر در يك مورد، «دور»، لازم آيد، كاشف از بطلان مطلب هست، در مثال مذكور «دور» لازم آمد و ...

(١)- جواب: مستشكل، پاسخ ايراد خود را به اين نحو بيان كرده كه: در مثال مذكور هم كمبود و نقصان از ناحيه مقتضى هست و ارتباطى به مانع ندارد زيرا نبايد مقتضى را صرف «اراده» بحساب آورد و اراده به تنهائى «مقتضى» سكون نيست بلكه بايد قدرت هم به آن، ضميمه شود و الّا اگر كسى اكنون اراده «طيران الى السّماء» نمايد، شما مى‌گوئيد، مقتضى طيران، تحقّق دارد؟

خير، قدرت هم در رديف اراده- در باب مقتضى- مدخليّت دارد و آن كسى كه اراده‌اش مغلوب شده از نظر قدرت، ضعيف بوده و لذا عدم تحقّق سكون- عدم تحقّق مراد او- استناد به ضعف مقتضى و نبودن بعضى از اجزاء آن دارد نه اينكه مستند به وجود مانع باشد.