إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٢٧ - مقام اول آيا اتيان مأمور به، به امر اضطرارى، مكفى از مأمور به، به امر واقعى اولى هست؟

فاعلم أنّه يمكن أن يكون التّكليف الاضطراري في حال الاضطرار، كالتّكليف الاختياري في حال الاختيار، وافيا بتمام المصلحة، و كافيا فيما هو المهمّ و الغرض، و يمكن أن لا يكون وافيا به كذلك، بل يبقى منه شي‌ء أمكن استيفاؤه أو لا يمكن. و ما أمكن كان بمقدار يجب تداركه، أو يكون بمقدار يستحبّ (١)

مصنّف رحمه اللّه فرموده‌اند: بررسى و تحقيق درباره مقام اوّل، استدعا دارد كه در دو جهت بحث كنيم، يك جهت در مقام ثبوت و بحث ديگر در مقام اثبات است.

١- بحث مقام ثبوتى، اين است كه ببينيم احتمالات و تصوّراتى كه درباره امر اضطرارى- مأمور به به امر اضطرارى- وجود دارد كدام است و نتيجه هر احتمال از نظر «اجزا» و عدم اجزا چيست؟

٢- بحثى هم در مقام اثبات بايد نمود كه دلالت و مفاد ادلّه امر اضطرارى با كدام‌يك از آن احتمالات، تطبيق مى‌كند.

(١)- درباره مأمور به به امر اضطرارى و صلات مع التيمّم‌ به ذكر چهار احتمال مى‌پردازيم:

الف: صلات مع التيمّم مانند صلات مع الوضوء، وافى به تمام مصلحت و غرض مولا هست، فرضا اگر نماز مع الوضوء، داراى صددرجه، مصلحت لازم الاستيفاء باشد، نماز مع التيمّم هم، همان مصلحت را دارد و كسى كه فاقد الماء هست و با تيمّم، نماز مى‌خواند، عمل او داراى صددرجه، مصلحت هست بدون اينكه نقصانى داشته باشد.