نهج المستنير وعصمة المستجير
(١)
١٠ ص
(٢)
١٢ ص
(٣)
١٣ ص
(٤)
١٦ ص
(٥)
١٩ ص
(٦)
٢١ ص
(٧)
٢٣ ص
(٨)
٢٩ ص
(٩)
٣٠ ص
(١٠)
٤٣ ص
(١١)
٤٥ ص
(١٢)
٤٦ ص
(١٣)
٤٨ ص
(١٤)
٤٩ ص
(١٥)
٥١ ص
(١٦)
٥٢ ص
(١٧)
٥٥ ص
(١٨)
٥٦ ص
(١٩)
٥٩ ص
(٢٠)
٦٢ ص
(٢١)
٦٣ ص
(٢٢)
٦٤ ص
(٢٣)
٦٤ ص
(٢٤)
٦٥ ص
(٢٥)
٦٦ ص
(٢٦)
٦٨ ص
(٢٧)
٧٠ ص
(٢٨)
٧٣ ص
(٢٩)
٧٦ ص
(٣٠)
٧٩ ص
(٣١)
٨٠ ص
(٣٢)
٨١ ص
(٣٣)
٨٢ ص
(٣٤)
٨٦ ص
(٣٥)
٨٦ ص
(٣٦)
٨٧ ص
(٣٧)
٨٧ ص
(٣٨)
٨٨ ص
(٣٩)
٨٩ ص
(٤٠)
٨٩ ص
(٤١)
٩١ ص
(٤٢)
٩٢ ص
(٤٣)
٩٢ ص
(٤٤)
١٠١ ص
(٤٥)
١٠٤ ص
(٤٦)
١٠٦ ص
(٤٧)
١٠٨ ص
(٤٨)
١١٠ ص
(٤٩)
١١٣ ص
(٥٠)
١١٧ ص
(٥١)
١٢١ ص
(٥٢)
١٢٧ ص
(٥٣)
١٣١ ص
(٥٤)
١٣٤ ص
(٥٥)
١٣٩ ص
(٥٦)
١٤١ ص
(٥٧)
١٤٧ ص
(٥٨)
١٦٢ ص
(٥٩)
١٦٦ ص
(٦٠)
١٦٨ ص
(٦١)
١٧٧ ص
(٦٢)
١٨١ ص
(٦٣)
١٨٦ ص
(٦٤)
١٩٢ ص
(٦٥)
١٩٦ ص
(٦٦)
٢١٣ ص
(٦٧)
٢٢٦ ص
(٦٨)
٢٣٤ ص
(٦٩)
٢٥٤ ص
(٧٠)
٢٥٦ ص
(٧١)
٢٥٨ ص
(٧٢)
٢٦٢ ص
(٧٣)
٢٦٨ ص
(٧٤)
٢٩٤ ص
(٧٥)
٣٠٦ ص
(٧٦)
٣١٤ ص
(٧٧)
٣٢٥ ص
(٧٨)
٣٣٦ ص
(٧٩)
٣٤٧ ص
(٨٠)
٣٥٨ ص
(٨١)
٣٦٢ ص
(٨٢)
٣٦٦ ص
(٨٣)
٣٦٩ ص
(٨٤)
٣٧٧ ص
(٨٥)
٣٨١ ص
(٨٦)
٣٨٥ ص
(٨٧)
٣٩٠ ص
(٨٨)
٣٩٧ ص
(٨٩)
٤١٢ ص
(٩٠)
٤١٨ ص
(٩١)
٤٣٠ ص
(٩٢)
٤٣٥ ص
(٩٣)
٤٤٠ ص
(٩٤)
٤٤٣ ص
(٩٥)
٤٥٠ ص
(٩٦)
٤٥٤ ص
(٩٧)
٤٥٦ ص
(٩٨)
٤٦١ ص
(٩٩)
٤٦٧ ص
(١٠٠)
٤٦٩ ص
(١٠١)
٤٧٣ ص
(١٠٢)
٤٧٧ ص
(١٠٣)
٤٧٨ ص
(١٠٤)
٤٨٠ ص
 
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص

نهج المستنير وعصمة المستجير - الحسيني، صلاح الدين - الصفحة ٤٤١

تؤكّد أنّ عدم وضوح الأمر بالتأمين والاختلاف فيه، هو عملية متناقضة، كالمسائل الأخرى المتناقضة والمتضاربة، وهذا يدلّ على أنّها ليست من نبع النبوة ومعدن الرسالة.

إنّ التأمين بعد قراءة الفاتحة في الصلاة لم يكن معروفا في العهد النبويّ، ولا أمر رسول الله به، بل إنّها مسألة استحدثت بعد رسول الله(صلى الله عليه وآله) في عهد عمر بن الخطّاب، والراجح أنّها استحدثت في عهد معاوية، وكان المُنَظِّرَ الأوّل لها أبوهريرة، كما سيتبيّن من خلال الروايات التي تدعو إلى التأمين، فإنّها في أغلبها واردة عنه.

فقد روى ابن ماجة في سننه، عَن أبي هُرَيْرَة؛ قَالَ: ترك الناس التأمين، وكان رَسُول اللَّهِ(صلى الله عليه وآله) إذا قال {غَيْرِ المَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ} [١] قال: آمين، حتّى يسمعها أهل الصفّ الأوّل. فيرتجّ بها المسجد[٢].

فهل من الممكن أن يترك كلّ الصحابة التأمين، إذا كان هو المأمور به في عهد رسول الله(صلى الله عليه وآله)، حتّى يأتي أبو هريرة بعد عقد أو عقود حتّى يذكر الناس به، ويشدّد عليه، ويأمر به؟.

وممّا يؤكد أنّ التأمين كان أمراً مستحدثا، رواية البخاري التالية:

فقد روى في صحيحه، في كتاب صفة الصلاة قال: أمّن ابن الزبير ومن وراءه، حتّى أنّ للمسجد للجّة، وكان أبو هريرة ينادي الإمام: لا تفتنّي بآمين. وقال نافع: كان ابن عمر لا يدعه، ويحضهم، وسمعت منه في ذلك خيرا[٣].

لاحظوا عندما يقول أمّن ابن الزبير، فلو كان التأمين بعد الفاتحة في الصلاة


[١] الفاتحة : ٧.

[٢] سنن ابن ماجة ١ : ٢٧٨.

[٣] فتح الباري ٢ : ٢١٨.