نهج المستنير وعصمة المستجير
(١)
١٠ ص
(٢)
١٢ ص
(٣)
١٣ ص
(٤)
١٦ ص
(٥)
١٩ ص
(٦)
٢١ ص
(٧)
٢٣ ص
(٨)
٢٩ ص
(٩)
٣٠ ص
(١٠)
٤٣ ص
(١١)
٤٥ ص
(١٢)
٤٦ ص
(١٣)
٤٨ ص
(١٤)
٤٩ ص
(١٥)
٥١ ص
(١٦)
٥٢ ص
(١٧)
٥٥ ص
(١٨)
٥٦ ص
(١٩)
٥٩ ص
(٢٠)
٦٢ ص
(٢١)
٦٣ ص
(٢٢)
٦٤ ص
(٢٣)
٦٤ ص
(٢٤)
٦٥ ص
(٢٥)
٦٦ ص
(٢٦)
٦٨ ص
(٢٧)
٧٠ ص
(٢٨)
٧٣ ص
(٢٩)
٧٦ ص
(٣٠)
٧٩ ص
(٣١)
٨٠ ص
(٣٢)
٨١ ص
(٣٣)
٨٢ ص
(٣٤)
٨٦ ص
(٣٥)
٨٦ ص
(٣٦)
٨٧ ص
(٣٧)
٨٧ ص
(٣٨)
٨٨ ص
(٣٩)
٨٩ ص
(٤٠)
٨٩ ص
(٤١)
٩١ ص
(٤٢)
٩٢ ص
(٤٣)
٩٢ ص
(٤٤)
١٠١ ص
(٤٥)
١٠٤ ص
(٤٦)
١٠٦ ص
(٤٧)
١٠٨ ص
(٤٨)
١١٠ ص
(٤٩)
١١٣ ص
(٥٠)
١١٧ ص
(٥١)
١٢١ ص
(٥٢)
١٢٧ ص
(٥٣)
١٣١ ص
(٥٤)
١٣٤ ص
(٥٥)
١٣٩ ص
(٥٦)
١٤١ ص
(٥٧)
١٤٧ ص
(٥٨)
١٦٢ ص
(٥٩)
١٦٦ ص
(٦٠)
١٦٨ ص
(٦١)
١٧٧ ص
(٦٢)
١٨١ ص
(٦٣)
١٨٦ ص
(٦٤)
١٩٢ ص
(٦٥)
١٩٦ ص
(٦٦)
٢١٣ ص
(٦٧)
٢٢٦ ص
(٦٨)
٢٣٤ ص
(٦٩)
٢٥٤ ص
(٧٠)
٢٥٦ ص
(٧١)
٢٥٨ ص
(٧٢)
٢٦٢ ص
(٧٣)
٢٦٨ ص
(٧٤)
٢٩٤ ص
(٧٥)
٣٠٦ ص
(٧٦)
٣١٤ ص
(٧٧)
٣٢٥ ص
(٧٨)
٣٣٦ ص
(٧٩)
٣٤٧ ص
(٨٠)
٣٥٨ ص
(٨١)
٣٦٢ ص
(٨٢)
٣٦٦ ص
(٨٣)
٣٦٩ ص
(٨٤)
٣٧٧ ص
(٨٥)
٣٨١ ص
(٨٦)
٣٨٥ ص
(٨٧)
٣٩٠ ص
(٨٨)
٣٩٧ ص
(٨٩)
٤١٢ ص
(٩٠)
٤١٨ ص
(٩١)
٤٣٠ ص
(٩٢)
٤٣٥ ص
(٩٣)
٤٤٠ ص
(٩٤)
٤٤٣ ص
(٩٥)
٤٥٠ ص
(٩٦)
٤٥٤ ص
(٩٧)
٤٥٦ ص
(٩٨)
٤٦١ ص
(٩٩)
٤٦٧ ص
(١٠٠)
٤٦٩ ص
(١٠١)
٤٧٣ ص
(١٠٢)
٤٧٧ ص
(١٠٣)
٤٧٨ ص
(١٠٤)
٤٨٠ ص
 
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص

نهج المستنير وعصمة المستجير - الحسيني، صلاح الدين - الصفحة ١٤٩

يخالف أمر الله تعالى الذي قال في القرآن الكريم في سورة الحجرات : { يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلا تَجْهَرُوا لَهُ بِالقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ وَأَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ} [١].

وسبب نزول هذه الآية وهو كما ذكره البخاري في صحيحه، في كتاب الاعتصام بالكتاب والسنّة، عن ابن أبي مليكة قال: كاد الخيِّران أن يهلكا: أبو بكر وعمر، لمّا قدم على النبيّ(صلى الله عليه وآله) وفد بني تميم، أشار أحدهما بالأقرع ابن حابس الحنظلي أخي بني مجاشع، وأشار الآخر بغيره، فقال أبو بكر لعمر: إنّما أردتَ خلافي، فقال عمر: ما أردتُ خلافك، فارتفعت أصواتهما عند النبي (صلى الله عليه وآله) فنزلت: { يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } - إلى قوله - {عظيم}[٢] [٣] .

إذن فرفع الصوت والصراخ والمماراة وترك الاستماع لرسول الله وعدم احترام مجلسه ومعاملته كمعاملة الناس بعضهم لبعض كلّها من الأفعال التي لا تجوز، وهي محبطة للأعمال وموجبة للخسران المبين. ولكن الرواية الآنفة الذكر تخالف الآية، وتُظهر أنّ هذا الأمر المحبط للأعمال أمر طبيعيّ وليس فيه شيء، وربّما يعتبره البعض في زماننا هذا نوع من الديمقراطية النبويّة. ولكنّ وضاعي الحديث قصدوا أكثر من ذلك، فهي إشارة إلى أنّ عدم احترام شخص رسول الله ومجلسه وكلامه ورفع الصوت عنده أمر مشروع؛ لأنّه إنسان عادي مثله مثلهم، وهذا ما يبرّر صراخ أبي بكر وعمر في سبب نزول الآية، ثمّ يبرّر حوادث أخرى لهما ولغيرهما، بل وربّما تحول الصراخ واللغط عند


[١] الحجرات : ٢.

[٢] الحجرات : ٢ ــ ٣.

[٣] صحيح البخاري ٨: ١٤٥، مسند أحمد ٤: ٦.