تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩١
خشنودى، آرامش، امنيت و مايه جمعيت خاطر مىباشد.
تعبير به «أُمّ» در جمله «فَأُمُّهُ هاوِيَة» به خاطر اين است كه: «أُمّ» به معنى «مادر» است، و مىدانيم: مادر پناهگاهى است براى فرزندان كه در مشكلات به او پناه مىبرند، و نزد او مىمانند، و در اينجا اشاره به اين است كه: اين گنهكاران خفيف الميزان، محلى براى پناه گرفتن جز دوزخ نمىيابند، واى به حال كسى كه پناهگاهش «جهنم» باشد!
بعضى نيز گفتهاند: معنى «أُمّ» در اينجا «مغز» است؛ زيرا عرب به مغز سر «أُمُّ الرّأْس» مىگويد، بنابراين معنى آيه چنين مىشود: آنها را با سر در جهنم مىافكنند، ولى اين احتمال بعيد به نظر مىرسد؛ زيرا در اين صورت آيه بعد: وَ ما أَدْراكَ ماهِيَه: «تو چه مىدانى آن چيست»؟، مفهوم درستى نخواهد داشت.
«هاوِيَة» از ماده «هُوِىّ» به معنى افتادن و سقوط كردن است، و آن يكى از نامهاى «دوزخ» مىباشد؛ چرا كه گنهكاران در آن سقوط مىكنند، و نيز اشاره به عمق آتش دوزخ است.
و اگر «أُمّ» را در اينجا به معنى «مغز» بگيريم، «هاوية» به معنى سقوط كننده مىباشد، ولى تفسير اول صحيحتر و مناسبتر به نظر مىرسد.
«حامِيَة» از ماده «حَمْى» (بر وزن نفى) به معنى شدت حرارت است و «حامية» در اينجا اشاره به سوزندگى فوق العاده آتش دوزخ است.
به هر حال، اين جمله كه مىفرمايد: «تو چه مىدانى هاويه چيست؟ هاويه آتش سوزان است»، تأكيدى است بر اين معنى كه، عذاب قيامت و آتش دوزخ فوق تصور همه انسانها است.
***