تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٤
«در آن روز پروردگارشان از آنها و اعمال و نياتشان آگاه است و بر طبق آن به آنها كيفر مىدهد» «إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبيرٌ».
«بُعْثِرَ» از ماده «بعثرة» (بر وزن منقبة) در اصل، به معنى زير و رو كردن و بيرون آوردن و استخراج نمودن است، و از آنجا كه به هنگام احياى مردگان، قبرها زير و رو مىشود، و آنچه در درون آنها است ظاهر مىگردد، اين تعبير در آيات فوق در مورد رستاخيز به كار رفته است.
تعبير به «ما فِى الْقُبُور» (با توجه به اين كه «ما» معمولًا براى غير ذوى العقول مىآيد) يا به خاطر آن است كه: نظر به حالتى دارد كه هنوز مردگان خاكند.
و يا به خاطر ابهامى است كه بر آنها حاكم است، كه معلوم نيست چه اشخاصى هستند؟
تعبير به «قبور» (قبرها) منافاتى با اين ندارد كه گروهى از مردم اصولًا قبر ندارند، فى المثل در دريا غرق مىشوند، يا قبرشان بعد از مدتى از ميان مىرود و خاكهايشان متفرق مىشود؛ زيرا نظر به غالب مردم است كه داراى قبر هستند، به علاوه، قبر در اينجا مىتواند معنى وسيعى داشته باشد، يعنى: محلى كه خاكهاى انسانها در آنجا قرار دارد، هر چند به صورت قبر معمولى نباشد.
«حُصِّلَ» از ماده «تحصيل» در اصل به معنى بيرون آوردن «مغز» از «پوست» است، همچنين به تصفيه معادن، و خارج كردن طلا و امثال آن از سنگ معدن اطلاق مىشود، سپس در معنى وسيعى، يعنى: مطلق استخراج و مجزا ساختن به كار رفته است، و در آيه مورد بحث، منظور جداسازى خير و شرّى است كه در دلها نهفته شده، اعم از ايمان و كفر، يا صفات حسنه و رذيله، و يا نيات خوب و بد، كه در آن روز آنها از يكديگر جدا و ظاهر و آشكار مىشود، و هر كس بر طبق آن به پاداش كيفر خود مىرسد.