تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٠
و يا اين كه: مؤمنان، با مؤمنان، و كافران، با كافران محشور مىشوند.
جمع ميان اين تفسيرها كاملًا ممكن است؛ زيرا مفهوم آيه گسترده است.
«يَصْدُرُ» از ماده «صَدْر» (بر وزن صبر) به معنى خارج شدن شتران از آبگاه است كه به صورت انبوه و هيجان زده بيرون مىآيند، به عكس «ورود» كه به معنى داخل شدن آنها در آبگاه است و در اينجا كنايه از خروج اقوام مختلف از قبرها و آمدنشان در محشر براى حسابرسى است.
اين احتمال، نيز داده شده: منظور خروجشان از محشر، و حركت به سوى جايگاهشان در بهشت و دوزخ است.
معنى اول، با آيات گذشته تناسب بيشترى دارد.
منظور از جمله لِيُرَوا أَعْمالَهُمْ: «تا اعمالشان را به آنها نشان دهند» مشاهده جزاى اعمال است.
يا مشاهده نامه اعمال، كه هر نيك و بدى در آن ثبت است.
يا مشاهده باطنى، به معنى معرفت و شناخت چگونگى اعمالشان است.
و يا به معنى «تجسم اعمال» و مشاهده خود اعمال است.
تفسير اخير با ظاهر آيه از همه موافقتر است، و اين آيه، يكى از روشنترين آيات بر مسأله تجسم اعمال محسوب مىشود، كه در آن روز اعمال آدمى به صورتهاى مناسبى تجسم مىيابد و در برابر او حضور پيدا مىكند، و همنشينى با آن مايه نشاط يا رنج و بلا است.
***
پس از آن، به سرانجامِ كارِ هر يك از اين دو گروه مؤمن و كافر، نيكوكار و بدكار، اشاره كرده، مىفرمايد: «پس كسى كه به اندازه سنگينى ذرهاى كار خير انجام داده آن را مىبيند» «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ».