٢- تظاهر و ريا، بلاى بزرگ اجتماعى
ارزش هر عمل، بستگى به «انگيزه» آن دارد، و يا به تعبير ديگر، از ديدگاه اسلام، اساس هر عمل را، «نيت» تشكيل مى‌دهد، آن هم «نيت خالص».
اسلام قبل از هر چيز، پرونده نيت را مورد بررسى قرار مى‌دهد، و لذا در حديث معروفى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده است: إِنَّمَا الأَعْمالُ بِالنِّيَّاتِ، وَ لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوى‌: «هر عملى بستگى به نيت دارد، و بهره هر كس مطابق نيتى است كه در عمل دارد».
و در ذيل اين حديث آمده است: «آن كس كه براى خدا جهاد كند، اجرش بر خداوند بزرگ است، و كسى كه براى متاع دنيا پيكار كند، يا حتى نيت به دست آوردن «عقال» (طناب كوچكى كه پاى شتر را با آن مى‌بندند) كرده باشد، بهره‌اش فقط همان است». «١»
اينها همه به خاطر آن است كه: «نيت» هميشه به عمل شكل مى‌دهد، آن كس كه براى خدا كارى انجام مى‌دهد، شالوده آن را محكم مى‌كند، و تمام تلاش او اين است كه مردم از آن بهره بيشتر گيرند، ولى كسى كه براى تظاهر و رياكارى عملى انجام مى‌دهد، تنها به ظاهر و زرق و برق آن مى‌پردازد، بى آن كه به عمق و باطن و شالوده و بهره‌گيرى نيازمندان اهميت دهد.
جامعه‌اى كه به رياكارى عادت كند، نه فقط از خدا و اخلاق حسنه و ملكات فاضله دور مى‌شود، بلكه تمام برنامه‌هاى اجتماعى او از محتوا تهى مى‌گردد، و در يك مشت ظواهر فاقد معنى خلاصه مى‌شود، و چه دردناك است سرنوشت چنين انسان، و چنين جامعه‌اى؟!
روايات در مذمت «ريا» بسيار زياد است، تا آنجا كه آن را نوعى شرك