تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٦٦
اسبان مجاهدانى كه چنان با سرعت به سوى ميدان نبرد حركت مىكنند، كه از اثر برخورد سُم آنها به سنگهاى بيابان، جرقهها مىپرد.
يا شترانى كه به سرعت به مواقف حج مىدوند و سنگها و ريگها از زير پاى آنها پريده و بر اثر برخورد به سنگهائى ديگر، توليد جرقه مىكند.
يا طوائف و گروههائى كه در مواقف حج براى تهيه غذا آتش مىافروزند.
يا كسانى است كه آتش جنگ و جهاد را برمىافروزند.
يا زبانهائى كه با بيان كوبنده خود آتش به دل دشمن مىزنند.
و يا كسانى است كه به گفته بعضى از مفسران، در انجام حاجات مردم تلاش مىكنند و مقصود خود را پيش مىبرند، همان گونه كه آتش از سنگ آتشزنه بيرون مىآيد.
ولى اين احتمالات بسيار بعيد به نظر مىرسد و ظاهر آيه، همان دو تفسير نخست است.
«موريات» جمع «موريه» از ماده «ايراء» به معنى آتش افروختن و «قَدْح» به معنى زدن سنگ يا چوب و يا آهن و چخماق به يكديگر براى توليد جرقه است.
***
و در سومين سوگند مىفرمايد: «قسم به آنها كه با دميدن صبح بر دشمن حمله كردند» «فَالْمُغيراتِ صُبْحاً».
رسم عرب- چنان كه «طبرسى» در «مجمع البيان» مىگويد- بر اين بوده:
شبانگاه نزديك منطقه دشمن رفته، كمين مىكردند، تا صبحگاهان حمله كنند.
در شأن نزول اين آيات (يا يكى از مصداقهاى روشن آن) خوانديم:
لشگريان اسلام به فرماندهى على عليه السلام از تاريكى شب استفاده كرده و به سوى ميدان نبرد پيش رفتهاند، در نزديكى قبيله دشمن كمين كرده، صبحگاهان