***
سپس، به توصيف خداوندى كه اكرم الاكرمين است پرداخته، مى‌فرمايد:
«همان كسى كه به وسيله قلم تعليم فرمود» «الَّذي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ».
***
«و به انسان آنچه را نمى‌دانست ياد داد» «عَلَّمَ الإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ».
در حقيقت، اين آيات نيز پاسخى است به همان گفتار پيامبر صلى الله عليه و آله كه فرمود:
«من قرائت كننده نيستم» يعنى همان خدائى كه به وسيله قلم، انسان‌ها را تعليم داد، و به انسان آنچه را نمى‌دانست آموخت، قادر است كه به بنده‌اى درس نخوانده همچون تو نيز، قرائت و تلاوت را بياموزد.
جمله «الَّذِى عَلَّمَ بِالْقَلَمِ» تاب دو معنى دارد، نخست اين كه: خداوند نوشتن و كتابت را به انسان آموخت و قدرت و توانائى اين كار عظيم را كه مبدأ تاريخ بشر، و سرچشمه تمام علوم و فنون و تمدن‌ها است، در او ايجاد كرد.
ديگر اين كه: منظور اين است: علوم و دانش‌ها را از اين طريق و با اين وسيله به انسان آموخت.
خلاصه اين كه: طبق يك تفسير، منظور تعليم كتابت است، و طبق تفسير ديگر، منظور علومى است كه از طريق كتابت به انسان رسيده است.
و در هر حال، تعبيرى است پر معنى، كه در آن لحظات حساس نخستين نزول وحى، در اين آيات بزرگ و پر معنى منعكس شده است.
***
نكته‌ها:
١- آغاز وحى همراه با آغاز يك حركت علمى بود
اين آيات چنان كه گفتيم، به اعتقاد غالب مفسران يا تمام آنها، نخستين آياتى