الإِنْسانَ فِي‌ أَحْسَنِ تَقْويمٍ».
«تقويم» به معنى چيزى به صورت مناسب در آوردن، و نظام معتدل و كيفيت شايسته است، و گستردگى مفهوم آن، اشاره به اين است كه: خداوند انسان را از هر نظر موزون و شايسته آفريد، هم از نظر جسمى، و هم از نظر روحى و عقلى؛ چرا كه هر گونه استعدادى را در وجود او قرار داده، و او را براى پيمودن قوس صعودى بسيار عظيمى آماده ساخته، و با اين كه انسان «جرم صغيرى» است، «عالم كبير» را در او جا داده و آن قدر شايستگى‌ها به او بخشيده، كه لايق خلعت: وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَني‌ آدَمَ: «ما فرزندان آدم را كرامت و عظمت بخشيديم» «١» شده است.
همان انسانى كه بعد از اتمام خلقتش مى‌فرمايد: فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقين: «پس بزرگ و پر بركت است خدائى كه بهترين خلق كنندگان است»!. «٢»
***
ولى، همين انسان با تمام اين امتيازات، اگر از مسير حق منحرف گردد، چنان سقوط مى‌كند كه به «اسفل السافلين» كشيده مى‌شود، لذا در آيه بعد مى‌فرمايد: «سپس ما او را به پائين‌ترين مراحل باز گردانديم» «ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلينَ».
مى‌گويند: هميشه در كنار كوه‌هاى بلند، دره‌هاى بسيار عميق وجود دارد، و در برابر آن قوس صعودى تكامل انسان، قوس نزولى وحشتناكى ديده مى‌شود، چرا چنين نباشد، در حالى كه موجودى است مملو از استعدادهاى سرشار، كه اگر در طريق صلاح از آن استفاده كند، بر بالاترين قله افتخار قرار مى‌گيرد، و اگر اين همه هوش و استعداد را در طريق فساد به كار اندازد، بزرگترين مفسده را