پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٣٨ - شرح و تفسير ويژگيهاى آن حاكم خونخوار!

الشّيطان إنّما يسنّي‌ [١] لكم طرقه لتتّبعوا عقبه).

منظور از «سنن قائمه» ضروريات و برنامه‌هاى جاويدان اسلام است كه در هر زمان بايد محور همه فعاليّت‌هاى سياسى و اجتماعى و فردى بوده باشد.

و منظور از «آثار بيّنه» آثار و رواياتى است كه از طرق معتبر ثابت شده و بخش عظيمى از تعليمات و برنامه‌هاى اسلام در آن نهفته است.

و منظور از «عهد قريب» وصيّت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله درباره ولايت على عليه السّلام است كه ميراث پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را با خود داشت.

و منظور از «و اعلموا ....» اين است كه در انجام امور بالا مراقب وسوسه‌هاى شياطين باشند، چرا كه شيطان، راههاى خود را آسان جلوه مى‌دهد، تا افراد را از پيمودن راه اطاعت خدا و پيشوايان معصوم- كه به هر حال خالى از مشكلاتى نيست- باز مى‌دارد.

كسانى كه بخش اخير خطبه را مربوط به حكومت «عبد الملك بن مروان» مى‌دانند، در اين جا گرفتار دو اشكال شده‌اند.

نخست اين كه: مفهوم گفتار بالا اين است كه ساقط كردن حكومت بنى اميه و روى كار آمدن حكومت بنى عباس، در سايه عقل و درايت عرب، و بازگشت به راه صحيح بوده است، در حالى كه مى‌دانيم بنى عباس نيز جنايات بنى اميّه را ادامه دادند و حكومت‌هاى خود كامه آنان دست كمى از بنى اميه نداشت؛ مگر اين كه گفته شود، سقوط بنى اميه و آغاز حركت بنى عباس حساب شده و عاقلانه بود، هر چند در ادامه راه از مسير منحرف شدند.

مشكل ديگر اين كه: ظهور بنى عباس بلا فاصله بعد از مرگ‌

[١] «يسنّى» از مادّه «سنو» (بر وزن سرو) در اصل به معنى سيراب كردن زمين از سوى ابرها است و سپس به معنى هر گونه تسهيل براى انجام كارى استعمال شده است.