پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٣٥ - شرح و تفسير ويژگيهاى آن حاكم خونخوار!

«و زمين را با سرها فرش مى‌كند!» (و فرش الأرض بالرّؤوس).

«دهانش را باز كرده (و همه چيز را فرو مى‌بلعد) (قد فغرت‌ [١] فاغرته).

«گام‌هايش بر زمين سنگين است (و همه مناطق را زير نفوذ خود مى‌گيرد)».

(و ثقلت في الأرض وطأته).

«جولان او وسيع» (بعيد الجولة [٢]).

«و حمله‌اش عظيم است» (عظيم الصّولة [٣]).

و سرانجام مى‌افزايد: «به خدا سوگند شما را در اطراف زمين پراكنده مى‌سازد تا آن جا كه جز تعداد كمى از شما- همچون بقاياى سرمه در چشم- باقى نماند!» (و اللّه ليشرّدنّكم‌ [٤] في أطراف الأرض حتّى لا يبقى منكم إلّا قليل، كالكحل في العين).

اين تعبيرات نه گانه كه معرفى كاملى از آن حاكم خونخوار، پر قدرت و بى‌رحم را در بردارد، نشان مى‌دهد كه او چنان اهل ايمان را در هم مى‌كوبد كه جز اندكى از آنها باقى نمى‌ماند. نفس‌ها را در سينه‌ها حبس مى‌كند، و قيام‌ها را در نطفه خفه مى‌نمايد، و با خون‌ريزى گسترده از «شام» تا «كوفه» و از «كوفه» تا مناطق ديگر را زير سيطره خود قرار مى‌دهد.

در اين كه اين شخص با اين اوصاف كيست؟ شارحان نهج البلاغه دو نظر مختلف دارند: گروهى آن را اشاره به «عبد الملك بن مروان» مى‌دانند كه‌

[١] «فغرت» از مادّه «فغر» (بر وزن فقر) به معنى گشودن دهان است و در اين جا كنايه از حرص و آز براى به چنگ آوردن همه چيز است. و «فاغر» اسم فاعل از همين مادّه است.

[٢] «جوله» از مادّه «جول» (بر وزن قول) به معنى حركت كردن و گردش گرد مكانى است اين تعبير كنايه از تلاش و كوشش و فعاليتهاى پى در پى مى‌باشد.

[٣] «صوله» و «صول» (بر وزن قول) به معنى حمله كردن در جنگ و يا پريدن بر چيزى است.

[٤] «ليشردنّكم» از مادّه «تشريد» به معنى تبعيد كردن و طرد نمودن و پراكنده ساختن است.