دشوار است بر او آنچه به رنج و مشقّت افتيد شما در آن‌[١] حريص و خواهان است بر اصلاح حال و نيّت شما به مؤمنان مهربان و بخشنده است پس اگر اعراض كنند كفّار از ايمان‌[٢] پس بگو تو (اى محمد) كه كافى است مرا خدا نيست خدائى مگر او بر او اعتماد كرده‌ام و اوست پروردگار عرش بزرگ همه ستايش براى خداست كه رهانيد ما را از گروه ستمكاران، همه ستايش‌[٣] براى خداست كه برگردانيده و برده است از ما اندوه جهنم‌[٤] را بدرستى كه پروردگار ما هر آينه آمرزنده است گناهان را و ثواب و جزا دهنده است فرمانبردارى را، آن خدائى كه فرود آورده است ما را به سراى جاودانى‌[٥] از بخشش و احسان خود كه نمى‌رسد به ما در آن سراى بلايى و شرّى و نمى‌رسد به ما در آن هيچ محنت و عذابى همه ستايش‌[٦] براى خداست كه راه نمود ما را به اين مقام‌[٧] و نبوديم ما كه راه يابيم به پيش خود[٨] اگر چنانچه راه نمى‌نمود ما را خدا، همه ستايش‌[٩] براى خدا است كه فضيلت و زيادتى داد ما را بر بسيارى از بندگان خود كه فرمانبردارند پس بريده و برطرف شد پس آن گروهى كه ستم نمودند و همه ستايش براى خداى پروردگار عالميان است پس براى خداست ستايش كه پروردگار آسمانها و پروردگار زمين است پروردگار همه عالميان است و براى اوست بزرگوارى در آسمانها[١٠] و زمين و اوست غلبه‌كننده داناى با حكمت پس تسبيح و تنزيه كنيد[١١] خدا را تسبيحى لايق به او در هنگامى كه داخل شويد در شام و در وقتى كه داخل شويد در صبح و براى اوست ستايش‌[١٢] در آسمانها و زمين و نماز گزاريد در وقت عصر[١٣] و در هنگامى كه داخل شويد در وقت ظهر بيرون آورده است زنده را از مرده و بيرون مى‌آورد مرده را از

[١] -و از تو و از ايمان آوردن به تو رو بگردانند، يعنى به تو ايمان نياورند. پس بگو تو اى محمد تا به آخر.

[٢] -از كفر و معاصى و ضلالت.

[٣] -اين آيه در سوره فاطر است و اين را مؤمنان مى‌گويند وقتى كه از صراط رهائى يابند و به روضه بهشت وارد شوند. و اللَّه يعلم

[٤] -يا آن كه همه اندوه را از اندوه دنيا و اهوال قبر و بعثت و حساب

[٥] -يعنى به بهشت

[٦] -اين آيه در سوره اعراف است.

[٧] -يعنى بهشت.

[٨] -يعنى بدون توفيق و لطف الهى

[٩] -اين آيه در سوره نمل است و گوينده اين قول داود و سليمان هستند كه بر علم و دانش و پادشاهى شكر نموده‌اند كه خداى تعالى به ايشان تفضّل نموده بود. و اللَّه يعلم

[١٠] -يعنى هر كس كه در آسمانها و زمين است خداى تعالى را به وصف بزرگوارى مى‌شناسد و او را بزرگ مى‌شمارد و اقرار به بزرگوارى او دارد و از جهت او به تكبير مى‌گويد.

[١١] -اين آيه در سوره روم است و بعضى از مفسّران گفته‌اند كه مراد خصوص نماز شام و نماز صبح است، چنانچه در بعضى از احاديث نيز به اين تفسير شده. و اللَّه يعلم

[١٢] -يعنى هر كه در آسمان و زمين است حمد خدا را مى‌گويد. و اللَّه يعلم

[١٣] -عشا در لغت به معنى بعد از ظهر تا به وقت غروب نيز آمده و بعضى عشا را به نماز خفتن تفسير نموده‌اند و آيه« حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى‌» را تفسير به نماز عصر كرده‌اند زيرا كه واسطه است ميان دو نماز نهارى و دو نمازى كه در شب به جاى آورده مى‌شود يا آن كه مراد از وسطى فضلى باشد زيرا كه افضل است از ساير نمازها چنانچه در احاديث نيز صلاة وسطى را به صلاة عصر تفسير نموده‌اند. و اللَّه يعلم