اسرار الصلوة (فارسى) - الملكي التبريزي، الميرزا جواد؛ مترجم رضا رجب زاده - الصفحة ٣٣٣ - اما قرائت

معقولات در عالم عقل، بعد در چگونگى وجود هريك از اشياء در اين خزاين و انبارها بينديش. آيا هريك از آنها بهمين صورتى كه در اين عالم هست در آن خزاين هم هست، يا بصورتى ديگر، بعد در كيفيت فروفرستادن آن تأمل نما پس هرگاه كه در امثال اين مطالب بتفكر پرداختى، اميد است كه بابى از اصول علم به‌رويت گشوده شود، آن‌هم بابى كه ابواب زيادى از اسرار عالم كون از آن گشوده خواهد شد.

بعد هرگاه در اسماء خداوند كه در قرآن آمده فكر نمائى، مثل رب، و رحمان، و رحيم، و قيوم و ديگر اسماء الهى، سپس در آثار هريك از اين اسماء در اين عالم بنگرى خواهى ديد كه همه اجزاء عالم قائم به اين‌ها است، مثلا اگر به ربوبيت و رحمانيت او بنگرى، آيا در عالم چيزى را مشاهده مى‌كنى كه خارج از حيطه اين‌ها باشد؟ و اگر با دقت در اين مطلب بنگرى و تأمل نمائى، رحمانيت او را در شراشر وجودت و در همه اين عالم خواهى ديد، همين‌گونه ربوبيت او را، زيرا رحمانيت او عبارت از رحمت عامى است كه مساوى ايجاد و ابقاء است، و ايجاد همه اشياء را دربرمى‌گيرد، بنابراين هر موجودى كه در اين عالم هست وجودش از رحمت ذات اقدس حق، و بقائش هم برحمت او خواهد بود، و در خارج چيزى جز رحمت او نخواهد بود، به‌عبارت‌ديگر، عالم از حيث موجوديتش سراسر رحمت او است، و هرگاه به نسبت ايجاد با موجود توجه داشته باشى مى‌گوئى عالم فعل او است، و اگر نسبت بين موجود و پديده را با موجد و پديدآورنده در نظر گيرى مى‌گوئى عالم مفعول او است، بنابراين در خارج، يك چيز بيش نيست و آن همان رحمت ذات اقدس حق است. مطلب ديگر اينكه قارى قرآن در هنگام‌