اسرار الصلوة (فارسى) - الملكي التبريزي، الميرزا جواد؛ مترجم رضا رجب زاده - الصفحة ٣٦٧ - قوله تعالى الحمد لله

از عوالم بى‌شمارى تركيب گشته است، و خلاصه كلام آنكه عوالم بسيار است، و در بعضى اخبار آمده كه عالم مثال مشتمل بر هيجده هزار عالم است.

و شيخ صدوق در آخر كتاب خصال از امام باقر ٧ روايت نموده كه خداوند هزار هزار عالم بيافريد، و هزار هزار آدم خلق نمود و ما در آخرين اين عالم‌ها و آخرين آدمها هستيم.

و بحكم اين آيه شريفه ذات اقدس حق، رب و پرورش‌دهنده همه اين عوالم است حتى جنيان و شياطين، چنانكه در دعاء شب عرفه باين مطلب تصريح شده و آمده است كه: و رب الشياطين و ما اضلت. و بالجمله آن‌كس كه بر همه اشياء و موجودات عالم پس از ايجاد آنها، وجود را افاضه مى‌كند، او ذات پاك حق تعالى و پرورش‌دهنده عالميان است، و جميع عوالم با همه اجزاء و جزئيات آن قائم به تربيت و ربوبيت او است و آن‌كس كه با دقت در اين عالم بنگرد، تمام عوالم را قائم بآن رب و تربيت‌كننده مى‌بيند، و مشاهده مى‌كند كه ربوبيت حق تعالى و تربيت او هم چون تربيت مالك نسبت بملك خود، و يا تربيت پدران نسبت به فرزندان و يا تربيت نفس نسبت به اعضاء، و يا تربيت نفس نسبت بقواى نفسانى نيست، ولى تربيت نفس به قواى نفسانى، شبيه‌ترين تربيتها و پرورشها به تربيت و پرورش ذات اقدس حق نسبت بموجودات عالم هستى است، زيرا نفس هم زمينه حصول قواى نفسانى، و هم تقويت‌كننده و حافظ و رساننده هريك از آنها به مرتبه كمال اوليه و ثانويه آنها مى‌باشد.

و اين عوالم بعضى محيط بر بعضى ديگر است، همچون احاطه آب به زمين، و هوا به آب، و همين‌طور بقيه افلاك تا به فلك الافلاك منتهى‌