اسرار الصلوة (فارسى) - الملكي التبريزي، الميرزا جواد؛ مترجم رضا رجب زاده - الصفحة ٣٦٦ - قوله تعالى الحمد لله

وَ إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ. و هيچ‌چيزى نيست مگر اينكه به تسبيح و ستايش او مشغول است.

قوله تعالى: رَبِّ الْعالَمِينَ**.

يعنى آنكه هر چيزى را كه در عالم وجود هست از عقل اول گرفته تا آن موجودى كه در مرتبه جمادات قرار گرفته است با جميع اجزاء و جزئيات و افراد و جهات آن به كمالى كه بحكم حكمتش براى اوست و اسماء او آن را اقتضاء مى‌كند از تدبير امور و تغذيه و رشد و نمو و حفظ و نگهدارى و جميع لوازم آن، مى‌رساند، زيرا رب، صفت مشبهه و به معناى اسم فاعل است، و تربيت عبارت از حركت دادن آن چيزى كه مورد تربيت قرار گرفته بسوى كمالى كه بر آن هست مى‌باشد. و رب در اينجا بجمع با الف و لام اضافه شده كه مفيد عموم است، در نتيجه جمله رب- العالمين، مفيد اين معنا است كه: ربوبيت حضرت حق، شامل تمام موجوداتى كه در عالم وجود هست بجميع جهات آن، مى‌شود و او در اين ربوبيت يكتا و يگانه است.

اما وجه شمول آن اينست كه لفظ عالم هم بر آنچه كه غير خدا است بمجموعه اطلاق مى‌شود، و هم بر هر نوعى از انواع آن، مثلا گفته مى‌شود عالم افلاك، عالم ملكوت، و به صيغه جمع هم مى‌آيد و گفته مى‌شود: عوالم افلاك و عوالم ملكوت، و اين صورت دوم باعتبار اين است كه افلاك و ملكوت هريك مشتمل بر امور چندى است كه هريك متحد در جهتى است، و لذا گفته مى‌شود عالم عقول، عالم ارواح، عالم انسان، و عالم زيد، بلكه گفته مى‌شود عوالم زيد، زيرا هر فردى از افراد انسان بالقوه نسخه مختصرى از همه اين عوالم است، و باين اعتبار او