اسرار الصلوة (فارسى) - الملكي التبريزي، الميرزا جواد؛ مترجم رضا رجب زاده - الصفحة ٣٠٣ - و اما تفهم،

و خلاصه كلام آنكه براى نمازگزار در تفهم و دريافتن قرائت خير زيادى است و گاه مى‌شود كه در حين قرائت مطلبى برايش معلوم مى‌گردد و پرده از حقيقتى بر گرفته مى‌شود كه او را به سعادتى بزرگ رهنمون مى‌گردد، و گفته شده اينكه خداوند نماز را بازدارنده از فحشاء و منكرات مى‌داند از همين وجه است، زيرا كه نمازگزار در حين قرائت حقيقتى را در مى‌يابد كه پيش از آن به خاطرش نگذشته بود، و همين حقيقتى كه براى او در نماز مكشوف مى‌گردد سبب بازداشتن او از فحشاء و منكرات مى‌شود.

بهر حال هر گونه كه باشد، شكى نيست كه سبب تفهم و دريافتن، اشتغال فكر بمعانى آنچه كه انسان انجام مى‌دهد و مى‌گويد و حاضر ساختن قلب نزد معانى آن افعال و اقوال است، و علاج تفهم همان علاج حضور قلب و جديت در دفع و دور ساختن خاطره‌هائى است كه انسان را از ياد خدا به خود مشغول مى‌دارد، و دفع اين خواطر جز بقطع مواد و ريشه آن ميسر نيست، و اين بر دو قسم است:

يكى اينكه ريشه اشتغال بدنيا در وجود انسان ضعيف باشد كه در اين صورت اثر آن هم ضعيف خواهد بود و معالجه آن با استفاده از بعضى مسكن‌ها ميسر مى‌شود، و علاج آن به اينست كه قبل از شروع در نماز آنچه را كه لازمه حضور قلب است فراهم آورد و در عظمت نماز و حضور در پيشگاه حضرت حق، و فوايد بسيار آن، و عظمت سعادتى كه از اين راه بانسان مى‌رسد و قرب و نزديكى به پروردگار بينديشد و تا جائى كه امكان دارد از موانع خارجى حضور در پيشگاه حق بكاهد، و در هنگام نماز قلب خود را از اشتغال به غير بر حذر دارد و قبل از هر عملى‌