اسرار الصلوة (فارسى) - الملكي التبريزي، الميرزا جواد؛ مترجم رضا رجب زاده - الصفحة ١٨٦ - فصل«در بيان احوالى كه نماز بواسطه آن كامل مىشود»

فصل «در بيان احوالى كه نماز بواسطه آن كامل مى‌شود»

حالاتى كه وسيله كمال نماز مى‌شود و عقل به لزوم آنها حكم مى‌كند و شرايع پيروان خود را بمراعات آنها امر نموده‌اند شش حالت است:

حضور، تفهم، تعظيم، هيبت، رجاء، حياء.

مقصود از حضور قلب اين است كه قلب در هنگام نماز نزد نماز باشد نه مشغول به امر ديگرى كه او را از نماز غافل كند، و همين مقدار كه نمازگزار قلبش متوجه ظاهر احوال و اقوال نماز باشد در تحقق حضور قلب كافى است.

اما حضور قلب انواع و اقسام مختلفى دارد گاه مى‌شود كه قلب متوجه وجهى از وجوه نماز مى‌شود، مثل اينكه نمازگزار توجه باين امر پيدا كند كه او در حضور خدا ايستاده است، و همين احساس حضور در برابر ذات ذو الجلال او را از حضور نزد هر فعل و قولى از افعال و اقوال نماز بازمى‌دارد، گاه مى‌شود كه انسان مقيد و مشغول به تصحيح اداء حروف از مخرج آن و يا اداء كلمات به لحن عربى است، گاهى مواظب اين است كه صورت افعال را صحيح بجاى آورد و گاهى فكرش متوجه معنائى از افعال و اقوال نماز مى‌شود، مثل اينكه در معناى تكبير