اسرار الصلوة (فارسى) - الملكي التبريزي، الميرزا جواد؛ مترجم رضا رجب زاده - الصفحة ٤٠٠ - اهدنا الصراط المستقيم

حصول تقرب به خدا ناقص و كند باشد راه دورتر، و فاصله‌اش از صراط مستقيم بيشتر خواهد بود. و حكمت الهى بر اين قرار گرفته كه هر عملى كه از انسان سر مى‌زند، و در قرب به خدا و بعد از او در دل اثرى مى‌گذارد براى آن تأثيرى در توفيق و خذلان قرار داده است.

بيان مطلب اينكه، عمل خير قلب را آماده و مستعد براى انجام اعمال خير ديگرى مى‌كند و اين حالت را «توفيق» مى‌گويند، و عمل شر قلب را مستعد و آماده براى انجام كارهاى شر ديگر مى‌سازد و زمينه انجام گناه ديگرى را فراهم مى‌نمايد و اين حالت را «خذلان» ناميده‌اند، و هرگاه كه توفيق رفيق انسان شد ملائكه‌اى كه بر انسان گمارده شده‌اند كه نيكى‌ها را به او الهام كنند بر شياطينى كه در صدد وسوسه و از راه بدر كردن او هستند غلبه مى‌كنند و اگر بر اثر كارهاى ناپسند، انسان دچار «خذلان» شد آن شياطين بر ملائكه غالب مى‌آيند.

و اينكه گفته شد قلب مؤمن بين دو انگشت خداوند رحمان است اشاره بهمين معنا است كه قلب پيوسته بر طبق اثرات اعمال گذشته‌اش در تقلب و زير و رو شدن است، و از اين تقلبات، سير و حركت انسان بسوى بهشت و يا دوزخ حاصل مى‌شود، پس آنچه كه در سير و حركت است همان روح انسان است و سير و حركت او، همان حركات نفسانى او است كه گاه بسوى خير در حركت است و گاه بجانب شر و بدى ميل مى‌كند، و آدمى در اين سير و حركت، گاه قدم بر سر هواهاى نفسانى خود مى‌گذارد و گاه سر بقدم آنها، و حاصل اين سير يا اوصاف روحانى است، و يا طبيعى، و اثرى كه از آن بر جاى مى‌ماند يا قرب به خداوند، و يا دورى از او است.